اقتصاد فضا و توسعه روستایی

اقتصاد فضا و توسعه روستایی

عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی در نواحی روستایی بخش مرکزی شهرستان اردبیل

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/serd.2026.10607
چکیده
هدف: گردشگری کشاورزی با ایجاد فضای ارتباطی جدید و استفاده از منابع موجود در مناطق روستایی، علاوه بر تقویت اقتصاد محلی، زمینه حفاظت از زمین‌های کشاورزی را در برابر تجاوز خرده‌فروشان بزرگ و زنجیره‌های غذایی جهانی به وجود می‌آورد. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی در نواحی روستایی بخش مرکزی شهرستان اردبیل انجام شده است.
روش پژوهش: این پژوهش، از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش در زمره تحقیقات توصیفی- تحلیلی است. گردآوری اطلاعات به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی صورت گرفت. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوار بهره‌بردار از اراضی کشاورزی است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران، 380 نفر برآورد گردید. انتخاب نمونه نیز در هر روستا به صورت تصادفی ساده انجام شد. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری بهره گرفته شد.
یافته‌ها: به منظور بررسی موضوع از 67 مؤلفه استفاده شد که هفت مؤلفه به علت نداشتن کفایت لازم از مدل حذف شدند. نتایج ارزیابی اولیه مدل اندازه‌گیری، گویای مناسب بودن مدل است. نتایج مدل ساختاری بیانگر وجود رابطه ساختاری معنادار میان توسعه گردشگری کشاورزی و عوامل مؤثر بر آن است. بررسی یافته‌ها نشان می‌دهد، بیشترین بار عاملی برای عوامل ایجاد برگزاری جشنواره‌های فرهنگی- تفریحی، بهبود روشنایی معابر و تنوع الگوی کشت و برندسازی محصول برآورد گردیده است. بیشترین مقدار t با 43/961 در مدل ساختاری بین متغیرها مربوط به توسعه گردشگری کشاورزی و عوامل اجتماعی- فرهنگی است.
نتیجه‌گیری: توسعه گردشگری کشاورزی در بخش مرکزی اردبیل، نیازمند همگرایی مفهومی با ابعاد مدیریتی، سیاستی و قانونی است و یک توسعه همه‌جانبه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی را پدید می‌آورد. به طور کلی تمام ابعاد در نظر گرفته شده، اثرات متعددی بر توسعه پایدار گردشگری کشاورزی دارند و موجب شکوفایی گردشگری در منطقه خواهند شد. در این صورت، زمینه اشتغال‌زایی، افزایش توان اقتصادی، جلوگیری از مهاجرت، بهره‌وری فراورده‌های روستایی و صنایع دستی برای روستاهای این ناحیه فراهم خواهد آمد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Factors Influencing the Development of Agritourism in Rural Areas of the Central District of Ardabil County, Iran

نویسندگان English

Kiomars Khodapanah
Saadi Mohammadi
Asadollah Heydari
Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: Agritourism creates new forms of interaction between agricultural producers and visitors while utilizing existing rural resources. In addition to strengthening local economies, it contributes to the preservation of agricultural land against pressures arising from large-scale retail expansion and global food supply chains. Given the growing importance of this sector, the present study investigates the factors influencing agritourism development in the rural areas of the Central District of Ardabil County, Iran.
Methods: This applied research adopted a descriptive–analytical approach. Data were collected through both documentary and field-based methods. The statistical population consisted of household heads engaged in agricultural land utilization. Based on Cochran’s formula, a sample of 380 respondents was selected through simple random sampling. Structural Equation Modeling (SEM) using the Partial Least Squares (PLS-SEM) approach was employed to analyze the data.
Results: A total of 67 indicators were initially examined, of which seven were excluded due to insufficient factor loadings. The measurement model demonstrated satisfactory validity and reliability. The structural model confirmed significant relationships between agritourism development and its determining factors. The highest factor loadings were associated with organizing cultural and recreational festivals, improving street lighting, and promoting crop diversification and agricultural product branding. Furthermore, the highest t-value (43.961) was observed for the relationship between agritourism development and socio-cultural factors, indicating the dominant role of this dimension in fostering agritourism development.
Conclusions: The development of agritourism in the Central District of Ardabil requires effective integration of managerial, policy, and legal dimensions. Agritourism can stimulate comprehensive socio-economic and cultural development, thereby contributing to sustainable rural development. Strengthening agritourism initiatives can enhance employment opportunities, improve household incomes, reduce rural outmigration, and increase the value-added potential of agricultural products and rural handicrafts.

کلیدواژه‌ها English

Sustainable Development
Ardabil County
Agritourism
Structural Equation Modeling (SEM)
آشفته پور، سپیده؛ قریشی، محمد باسط؛ مطیعی لنگرودی، حسن؛ و آمار، تیمور. (1400). تبیین نقش گردشگری کشاورزی در آمایش محیطی مناطق روستایی، مطالعه موردی: شهرستان رودسر، فصلنامه مهندسی جغرافیای سرزمین، 6 (3)، 694-975. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25381490.1401.6.3.11.2
بذرافشان، مرتضی؛ و سامانی، سحر. (1398). عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی، مطالعه موردی: شهرستان جهرم، فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 14 (47)، 220-193. https://doi.org/10.22054/tms.2019.10612
بوذرجمهری، خدیجه؛ شایان، حمید؛ و قندهاری، الهام. (1399). بررسی ادراکات و تمایل جامعه محلی برای مشارکت در توسعه گردشگری کشاورزی، مطالعه موردی: شهرستان تربت حیدریه، فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 9(35)، 161-135. https://doi.org/10.22080/jtpd.2021.19605.3357
پرور، فاطمه؛ و خورشید، صدیقه. (1403). ارائه الگوی پیشران‌های توسعه گردشگری کشاورزی با رویکرد توسعه پایدار، مورد مطالعه: روستاهای شهرستان دورود استان لرستان، فصلنامه روستا و توسعه پایدار فضا، 5 (3)، 103-78. https://doi.org/10.22077/vssd.2024.6708.1203
پورفرج، اکبر؛ و نقوی، مریم. (1401). عوامل تعیین‌کننده سفر و رفتار گردشگران کشاورزی در مناطق روستایی استان مازندران، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 11(4)، 275-251. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23222131.1401.11.42.12.1
حاجی‌پور، مائده؛ حسام، مهدی؛ و محمودی چناری، حبیب. (1403). بررسی نگرش جامعه محلی برای مشارکت در توسعه گردشگری کشاورزی، مطالعه موردی: دهستان سیاهکلرود، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 13(50)، 104-85.
حیدری، عمران؛ ثمری، داود؛ موسی‌خانی، مرتضی؛ و بیشمی، بهار. (1399). چالش‌های بین المللی‌سازی کسب و کارهای گردشگری کشاورزی در ایران، فصلنامه گردشگری و توسعه، 10(2)، 129-113. https://doi.org/10.22034/jtd.2019.200282.1814
دلیری، حسن. (1401). شناسایی استراتژی‌های توسعه گردشگری کشاورزی و ارزیابی نقش نهادهای مؤثر در اجرای آن برای استان گلستان، فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 11 (43)، 73-49. https://doi.org/10.22080/jtpd.2022.22364.3618
سلیمان‌نژاد، رضا؛ علی بیگی، امیرحسین؛ و صالحی، لاله. (1400). ظرفیت‌های غرب استان مازندران برای توسعه پایدار گردشگری کشاورزی، فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 10(39)، 112-79.  https://doi.org/10.22080/jtpd.2022.22191.3600
عنابستانی،علی‌اکبر؛ و مرادی، کبریا. (1398). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی، مطالعه موردی: شهرستان محلات، فصلنامه مطالعات و برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 14 (4)، 831-817. https://dorl.net/dor/20.1001.1.25385968.1398.14.4.1.6
کریمی، ابراهیم؛ گرجی، محمدباقر؛ و سمیعی، روح اله. (1400). ارائه الگوی گردشگری کشاورزی با رویکرد داده بنیاد، فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا، 11 (40)، 146-133. https://doi.org/10.30488/gps.2021.272229.3366
گودرزی، مجید؛ مرادی، هوشنگ؛ پاشاپور، حجت اله؛ و فرجی، محمد. (1402). امکان‌سنجی تحقق چشم‌انداز توسعه گردشگری کشاورزی در پایداری توسعه سکونتگاه‌های ناحیه‌ای، مطالعه موردی: شهرستان ساوه، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، 13 (49)، 20-1. https://sanad.iau.ir/Journal/gjts/Article/999523
محمودی چناری؛ حبیب؛ مطیعی لنگرودی، سیدحسن؛ فرجی سبکبار، حسنعلی؛ قدیری معصوم، مجتبی؛ و یاسوری، مجید. (1399).  الگوسازی مؤلفه‌های مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی شهرستان ماسال، فصلنامه مطالعات و برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 15(4)، 1158-1137. https://sanad.iau.ir/Journal/jshsp/Article/1031919
محمودی، مریم؛ چیذری، محمد؛ کلانتری، خلیل؛ و رکن الدین افتخاری، عبدالرضا. (1401). تبیین برخی از عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی در باغ‌های مرکبات، مطالعه موردی: استان‌های حاشیه دریای خزر، فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 17(57)، 111-79. https://doi.org/10.22054/tms.2021.33799.1975
مرادی، کبریا؛ سجاسی قیداری، حمداله؛ شایان، حمید؛ و خوارزمی، امیدعلی. (1399). گونه‌شناسی تقاضای محصول و خدمات در گردشگری کشاورزی از سوی گردشگران، مورد مطالعه: روستاهای شهرستان محلات، فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 9(3)، 99-83. https://doi.org/10.22080/jtpd.2020.18289.3240
وزین، نرگس؛ صادقی، علی؛ و براتی، زهرا. (1403). مکانیابی روستاهای مستعد توسعه گردشگری کشاورزی، مطالعه موردی: شهرستان سمیرم، فصلنامه برنامه‌ریزی فضایی، 14 (3)، 30-1. https://doi.org/10.22108/sppl.2024.141052.1781
دوره 15، شماره 55
بهار 1405
صفحه 123-142

  • تاریخ دریافت 20 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 16 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 27 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1405