اقتصاد فضا و توسعه روستایی

اقتصاد فضا و توسعه روستایی

تحلیل جامعه‌شناختی راهبردها و برنامه‌های اشتغال در دو دهة اخیر (با تأکید بر اشتغال جوانان

نوع مقاله : پایان‌نامه/رساله

نویسندگان
1 گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، ایران
10.22034/serd.2026.10611
چکیده
هدف: طراحی و اجرای برنامه‌های اشتغال یکی از مهم‌تریم وظایف دولت‌ در ایران است. سازمان‌های دولتی اقدامات مختلفی برای اشتغال انجام می‌دهند اما آمارها نشان می‌دهد با وجود راهبردها و برنامه‌های متعدد اشتغال‌زایی، وضعیت اشتغال جوانان بهتر نشده و کماکان میزان بیکاری جوانان بالاتر از متوسط جامعه است. پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان موفقیت یا عدم موفقیت این برنامه‌ها و اقدامات را توضیح داد؟
روش پژوهش: در این تحقیق از روش تحلیل اسنادی استفاده شده است. این اسناد عبارت‌اند از: برنامه‌های اجرایی اشتغال، گزارش‌های سیاستی و گزارش‌های اجرای اقدامات در حوزة اشتغال‌زایی. اغلب این اسناد در مرکز پژوهش‌‌های مجلس شورای اسلامی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، و وزارت ورزش و جوانان تدوین شده است. برنامه‌ها و گزارش‌ها با هدف تحلیل روند تغییرات برنامه‌های حوزه اشتغال و تحلیل نظری آنها واکاوی شده‌اند. اسناد با روش تحلیل مضمون کد‌گذاری شده‌اند. در نهایت، مضامین تولید شده به پرسش و ادبیات نظری پژوهش پیوند می‌خورد و گزارش علمی تولید می‌شود.
یافته‌ها: تحقیقات این حوزه را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: الف) پژوهش‌هایی که با مفهوم رشد اقتصادی و سرمایه‌گذاری، برنامه‌ها و اقدامات اشتغال را تحلیل کرده‌اند؛ به این معنا که تا رشد اقتصادی و سرمایه‌گذاری افزایش نیابد برنامه‌های اشتغال در تحقق اهدافشان شکست می‌خورند. ب) پژوهش‌هایی که ناموفق ‌بودن برنامه‌های اشتغال را در به‌روز و جدید نبودن عناوین برنامه‌ها و اقدامات دانسته‌اند. این تحقیق با تحلیل اسناد اشتغال روند تغییرات در عناوین برنامه‌های اشتغال در دو دهة اخیر را توضیح داده است که نشان می‌دهد اغلب برنامه‌ها و اقدامات اشتغال به‌روز شده‌‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد چالش‌های طراحی و اجرای این برنامه‌ها عبارت‌اند از عدم شفافیت، نبود نظارت و مسئلة هماهنگی.
نتیجه‌گیری: برنامه‌ها و اقدامات اشتغال دارای مسائلی مانند عدم شفافیت، مشکل نظارت و نبودِ هماهنگی و در نتیجه، کیفیت پائین است. شفافیت، نظارت و هماهنگی و در نتیجه، موفقیت برنامه‌های اشتغال معطوف به ارتباط مناسب بین جامعة مدنی، دولت و بازار است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Sociological Analysis of Employment Strategies and Programs in the Last Two Decades: With an Emphasis on Youth Employment

نویسندگان English

Abbas Zohuri Einoddin 1
Hamzeh Nozari 1
Karam Hbibpour 2
Mohammad Javad Zahedi Mazandarani 3
1 Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Department of Sociology, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: Designing and implementing employment programs constitutes one of the most important responsibilities of the government in Iran. Various governmental organizations have undertaken numerous initiatives to promote employment; however, statistical evidence indicates that despite the implementation of multiple employment-generation strategies and programs, the employment situation of young people has not improved substantially, and youth unemployment rates remain significantly higher than the national average. This study seeks to explain the factors underlying the success or failure of employment policies and programs implemented during the past two decades.
Methods: This study employs a documentary analysis approach. The analyzed documents include employment action plans, policy reports, and implementation reports related to employment-generation initiatives. Most of these documents were produced by the Islamic Consultative Assembly Research Center, the Ministry of Cooperatives, Labour and Social Welfare, and the Ministry of Sports and Youth. The documents were systematically examined to identify trends in employment policy development and to provide a theoretical interpretation of these changes. Data were coded and analyzed using thematic analysis.
Results: Existing studies in this field can generally be classified into two categories. The first group explains the effectiveness of employment programs primarily through economic growth and investment, arguing that employment initiatives are unlikely to achieve their objectives without sustained economic expansion and increased investment. The second group attributes the limited effectiveness of employment policies to the outdated nature of program titles and intervention frameworks. Through a longitudinal analysis of employment policy documents, this study demonstrates that the titles and frameworks of employment programs have largely been updated over the past two decades. Nevertheless, the findings reveal that the principal challenges affecting the design and implementation of employment programs are a lack of transparency, insufficient monitoring and evaluation mechanisms, and weak institutional coordination.
Conclusions: The study concludes that employment policies and programs suffer from structural weaknesses, including inadequate transparency, ineffective oversight, and poor coordination among relevant institutions, all of which contribute to their limited effectiveness. Enhancing transparency, accountability, and inter-organizational coordination requires establishing a balanced and constructive relationship among the state, the market, and civil society. Such an institutional arrangement can significantly improve the quality and effectiveness of employment policies, particularly those targeting youth employment.

کلیدواژه‌ها English

Youth Employment
Employment Programs
Civil Society
Employment Policies
Monitoring and Evaluation
آل‌عمران، رویا؛ آل عمران، محمد صادق و کسمایی‌پور، وحیده (1393). بررسی تأثیر بهره‌وری نیروی کار بر بیکاری در ایران، مدیریت بهره‌وری، 8 (29) 47-60.
اﻣﻴﺮی، ﻣﻴﺜﻢ؛ ﻳﺰداﻧﻲ، ﭘﺪرام؛ ﻣﻴﺮزاﻳﻲ، ﻣﺠﻴﺪ و ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ، ﻓﻬﻴﻤﻪ (١٣٩٠). ﺑﺮرﺳﻲ ﭼﺎﻟﺶ‌ﻫﺎ و راﻫﺒﺮدﻫـﺎی دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﺷﺘﻐﺎل ﻛﺎﻣﻞ (ﺑﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺑﺮ اﺳﺘﺎن ﺗﻬﺮان). ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰی ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان.
امینی علیرضا (1394). تحلیل بازار کار و سیاست‌های اشتغالزایی اقتصاد ایران (با تأکید بر برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی). مجله اقتصادی، ٥(٦)، ٤٠-٢٣.
امینی میلانی، مینو؛ علی‌پور، محمد صادق و محمود‌زاده، علیرضا (1400). ارزیابی سیاست‌های اشتغال در ایران. مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، 8(1)، 78-106
ایوانز، پیتر و راچ،‌ جیمز (1382). بوروکراسی و رشد اثر ساختارهای دولت «وبری» بر رشد اقتصادی: یک تحلیل مقطعی، ترجمة فریبا مومنی. فصلنامه اقتصاد سیاسی،3، 186-217.
جهانگرد، اسفندیار و دانشمند، آرین (1398). مشارکت اقتصادی جوانان و شاخص‌های کلان اقتصادی. طرح پژوهشی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، 1.
زمان‌زاده، حمید و الحسینی، صادق (1391). اقتصاد ایران در تنگنای توسعه. تهران: مرکز.
سطوتی جعفر و ازندریانی، گرجی (1397). تحلیلی ﺑﺮ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺣﻖ اﺷﺘﻐﺎل ﺟﻮاﻧﺎن در ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ و اﺳﻨﺎد فرادستی توسعه ملی. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 17(40)، 177-198.
عزیز‌خانی، فاطمه (1403). آسیب‌شناسی سیاست‌ها و مقررات بازار کار ایران: سیاست‌های مداخلة فعال در بازار کار. گزارش سیاستی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
فارمر، راجر(1391). اقتصاد چگونه کار می‌کند. ترجمة محمدرضا فرهادی‌پور، تهران: دنیای اقتصاد.
فیضی، زهرا (1400). آسیب‌شناسی و اثربخشی رویداد‌های اشتغال و کارآفرینی وزارت ورزش و جوانان و بازطراحی آنها. طرح پژوهشی. وزارت ورزش و جوانان.
گرینت، کیت (1382). زمینة جامعه‌شناسی کار. ترجمة پرویز صالحی، تهران: مازیار.
گزارش عملکرد قانون برنامة ششم توسعه (1400). وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
گزارش‌های ملی وضعیت جوانان، گزارش شمارة 4 شناخت فضای کسب‌وکار جوانان و تدوین سند اشتغال و کارآفرینی جوانان در دورة برنامه ششم توسعه (1397). وزارت ورزش و جوانان.
نوذری، حمزه (1400). جامعه‌شناسی و فهم جامعة ایران: دیدگاه آرایش‌های مختلف بین جامعة ‌مدنی، دولت و بازار. تهران: مروارید.
نوذری؛ حمزه (1401). بررسی نقش و جایگاه سازمان‌های غیر‌دولتی و غیر‌بازاری در اشتغال جوانان. طرح پژوهشی. ایسپا.
هازلیت، هنری (1391). اقتصاد در یک درس. ترجمة محسن رنجبر و نیلوفر اورعی، تهران: دنیای اقتصاد.
هرندی، فاطمه و فلاح محسن‌خانی، زهره (1386). اشتغال جوانان و چالش‌های آن. رفاه اجتماعی، 6 (25)، 133-146.
هزارجریبی جعفر و سبحانی بهمن (1397). راهبرد سیاستگذاری اشتغال جوانان در ایران. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان. 17(41).
وبر، ماکس (1384). اقتصاد و جامعه. ترجمة عباس منوچهری، مهرداد ترابی‌نژاد و مصطفی عمادزاده. تهران: سمت.
دوره 15، شماره 55
بهار 1405
صفحه 61-78

  • تاریخ دریافت 14 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 25 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 18 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1405