اقتصاد فضا و توسعه روستایی

اقتصاد فضا و توسعه روستایی

تدوین الگوهای موفق اشتغال پایدار افراد دارای معلولیت در چارچوب برنامه توان‌بخشی مبتنی بر جامعه (مورد مطالعه: جوامع روستایی استان کرمانشاه)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشکده اقتصاد و کارآفرینی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 گروه مدیریت دولتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/serd.2026.10613
چکیده
هدف: امروزه اشتغال پایدار به عنوان یکی از معیارهای اساسی در ارزیابی کیفیت زندگی و توانمندی‌های، به‌ویژه برای افراد دارای معلولیت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که اشتغال نه تنها به تأمین نیازهای اقتصادی آنان کمک می‌کند؛ بلکه به بهبود خودباوری، مشارکت اجتماعی و کاهش آسیب‌های اجتماعی مرتبط با ناتوانی نیز می‌انجامد. استان کرمانشاه با ویژگی‌های جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی خاص خود، چالش‌ها و فرصت‌های منحصر به فردی را در زمینه اشتغال افراد دارای معلولیت ارائه می‌دهد؛ از یک‌سو، وجود فرهنگ‌های محلی و سنتی ممکن است بر نگرش‌ها نسبت به توانمندی‌های این افراد تأثیرگذار باشد و از سوی دیگر، پتانسیل‌های اقتصادی موجود در استان می‌تواند بستری را برای ایجاد فرصت‌های شغلی فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوهای موفق اشتغال پایدار افراد دارای معلولیت در برنامه توان‌بخشی مبتنی بر جامعه در استان کرمانشاه انجام شد.
روش پژوهش: پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته و از نوع اکتشافی است. در بخش کیفی از روش تحلیل محتوای استقرایی استفاده شد و در بخش کمّی از روش ساختاری تفسیری با تکنیک ISM-DEMATEL یکپارچه بهره گرفته شد. جامعه مورد مطالعه پژوهش را خبرگان دانشگاهی، کارشناسان بهزیستی و سازمان‌های ذی‌ربط که به‌طور مستقیم با امر اشتغال افراد معلول در ارتباط هستند و افراد معلول تشکیل داد. در بخش کیفی، نمونه‌گیری به‌روش هدفمند و از نوع گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در بخش کمّی تعداد 25 خبره از جامعه بخش کیفی به‌صورت هدفمند و دردسترس انتخاب شدند. داده‌ها از طریق بررسی مطالعات ثانویه، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، گروه‌های کانونی و پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری شدند.
یافته‌ها: بخش کیفی، نشان داد که مقولات شبکه‌سازی و بازارسازی برای محصولات، پایدارسازی و بهبود مستمر طرح، اجرای مشاوره شغلی بر اساس نوع معلولیت و اقلیم، ظرفیت‌سازی روانی و توانمندسازی مهارتی، حمایت مالی و زیرساختی، شناسایی متقاضیان و افراد مستعد اشتغال‌آفرینی، عوامل مؤثر بر ایجاد الگوی اشتغال پایدار برای معلولان هستند. بخش کمّی نشان داد که در گام نخست شناسایی متقاضیان و افراد مستعد اشتغال‌آفرینی، گام دوم اجرای مشاوره شغلی بر اساس نوع معلولیت و اقلیم، گام سوم ظرفیت‌سازی روانی و توانمندسازی مهارتی و حمایت مالی و زیرساختی، و گام چهارم شبکه‌سازی و بازارسازی برای محصولات، راهبری و بهبود مستمر کسب‌وکار در نظر گرفته شد.
نتیجه‌گیری: دستیابی به اشتغال پایدار معلولان در مناطق روستایی مستلزم یک فرایند مرحله‌ای و منسجم است که در قالب چهار گام راهبردی قابل تحقق می‌باشد: شناسایی دقیق افراد مستعد، ارائه مشاوره شغلی متناسب با نوع معلولیت و شرایط اقلیمی، توانمندسازی روانی مهارتی همراه با حمایت مالی و زیرساختی و در نهایت، شبکه‌سازی، بازارسازی و راهبری کسب‌وکار. این توالی علّی و ساختاری بیانگر آن است که پایداری اشتغال تنها زمانی حاصل می‌شود که مراحل هدایت، توانمندسازی و تثبیت شغلی به‌صورت یک چرخه پیوسته اجرا شود. الگوی ارائه‌شده، همراه با پیشنهادهای کاربردی پژوهش در حوزه شناسایی، تقویت مهارت‌ها و توسعه الگوهای متنوع کسب‌وکار، می‌تواند به‌عنوان چارچوبی مؤثر برای سیاست‌گذاری اشتغال معلولان در برنامه توان‌بخشی مبتنی بر جامعه در استان کرمانشاه به‌کار گرفته شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Developing Successful Models of Sustainable Employment for Persons with Disabilities within the Community-Based Rehabilitation Program: A Case Study of Rural Communities in Kermanshah Province, Iran

نویسندگان English

Bijan Rezaee 1
Ayoub Pazhouhan 2
Moein Soleimani 1
Khadijeh Azizi 1
1 Department of Management and Entrepreneurship, Faculty of Economics and Entrepreneurship, Razi University, Kermanshah, Iran
2 Department of Public Administration, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: Sustainable employment is now recognized as a fundamental criterion for assessing quality of life and individual capabilities. This concept is particularly important for persons with disabilities, as employment not only contributes to meeting their economic needs but also enhances self-confidence and social participation and reduces social vulnerabilities associated with disability. Kermanshah Province, with its distinctive geographical, social, and economic characteristics, presents both challenges and opportunities for employing persons with disabilities. On the one hand, local and traditional cultural contexts may influence attitudes toward their capabilities; on the other, the province's existing economic potential can provide a favorable basis for creating employment opportunities. Accordingly, this study aimed to develop successful models of sustainable employment for persons with disabilities within the framework of the Community-Based Rehabilitation (CBR) program in Kermanshah Province.
Methods: The study was applied in terms of purpose and employed an exploratory mixed-methods research design. In the qualitative phase, inductive content analysis was used, while the quantitative phase employed an integrated DEMATEL-ISM (Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory–Interpretive Structural Modeling) approach. The study population consisted of academic experts, welfare organization specialists, and professionals from relevant institutions directly involved in the employment of persons with disabilities, as well as persons with disabilities. In the qualitative phase, purposive snowball sampling was continued until theoretical saturation was reached. In the quantitative phase, 25 experts were selected purposively and through convenience sampling. Data were collected through a review of secondary sources, semi-structured interviews, focus group discussions, and a researcher-developed questionnaire.
Results: The qualitative findings identified product networking and market development, stabilization and continuous improvement of employment initiatives, vocational counseling tailored to disability type and climatic conditions, psychological capacity building and skills empowerment, financial and infrastructural support, and identification of employment applicants and individuals with entrepreneurial potential as key factors influencing the development of sustainable employment models for persons with disabilities. The quantitative findings indicated a four-stage process: first, identifying applicants and individuals with entrepreneurial potential; second, providing vocational counseling based on disability type and climatic conditions; third, implementing psychological capacity building and skills empowerment alongside financial and infrastructural support; and fourth, establishing product networks and markets, together with business guidance and continuous improvement.
Conclusions: Achieving sustainable employment for persons with disabilities in rural areas requires a coherent and sequential process that can be implemented through four strategic stages: accurate identification of individuals with employment potential, provision of vocational counseling tailored to disability type and climatic conditions, psychological and skills empowerment accompanied by financial and infrastructural support, and ultimately, networking, market development, and business guidance. The causal and structural sequence of these stages indicates that employment sustainability can be achieved only when vocational guidance, empowerment, and employment consolidation are implemented as a continuous and interconnected process. The proposed model, together with the study's practical recommendations concerning identification, skills enhancement, and the development of diversified business models, can serve as an effective framework for employment policymaking for persons with disabilities within the Community-Based Rehabilitation program in Kermanshah Province.

کلیدواژه‌ها English

Kermanshah Province
Sustainable Employment
Community-Based Rehabilitation
Empowerment
Disability
ابراهیم، زهرا؛ ریاحی، لیلا؛ حاجی‌نبی، کامران و نظری‌منش، لیلا (1402). بررسی تطبیقی مدیریت خدمات توانمندسازی افراد دارای معلولیت در کشورهای منتخب، مجله مطالعات ناتوانی، ۱۳، 13-1.
ابراهیمی‌نژاد، مهدی؛ سپهرنیا، احمد و عسکری‌باقرآبادی، محبوبه (1397). شناسایی و اولویت‌بندی موانع اشتغال معلولان حرکتی در بخش خصوصی از دیدگاه کارآفرینان و معلولان با رویکرد ANP، مجله مطالعات ناتوانی، 8 (79)، 8-1.
اژدری، آرام و مقامی، الهام (1397). بررسی مسائل اشتغال و بیکاری معلولان با تأکید بر اثربخشی مشاوره شغلی (مطالعه موردی شهرستان شاهین دژ)، روانشناسی و علوم رفتاری ایران، 14، 85-97.
اسعدی، میرمحمد؛ باصولی، مهدی؛ برومندزاده، یاسمین و آقاباقری، فهیمه. (1398). طراحی مدلی برای توسعه گردشگری معلولین در شهر یزد، مطالعات اجتماعی گردشگری، 7 (14 )، 404-383.
اسماعیل‌زاده، حسن؛ صفرخانی، رضوان و محمودی، حسین (1397). تحلیلی بر سطح توسعه‌یافتگی مناطق روستایی شهرستان‌های استان کرمانشاه، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 50 (2)، 374-355.
افکار، ابوالحسن؛ فرمانبر، ربیع‌اله و امامی‌سیگارودی، عبدالحسین (1395). مقایسه توانایی معلولین قبل و بعد از اجرای برنامه توان‌بخشی مبتنی بر جامعه، همایش ملی سالمندی دکتر حکیم‌زاده با محوریت توان‌بخشی و فیزیوتراپی.
ایزدی، منصور (1394). بررسی نقش و جایگاه تسهیلات اشتغال و خودکفایی در توسعه شغلی جامعه روستایی مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی استان فارس، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، رشته کشاورزی مدیریت توسعه، مرودشت.
باقری، افسانه؛ تقوی‌مریم‌آبادی، فاطمه و آراستی، زهرا (1394). شناسایی شایستگی‌های کارآفرینانه با تأکید بر معلولان جسمی-حرکتی. توسعه کارآفرینی، 8 (3)، 492-473.
پایدار، ابوذر و غفران، منیره (1402). ارزیابی دستاوردهای اجرای قانون «حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری با استفاده از منابع صندوق توسعه ملی» در شهرستان هامون، نشریه جغرافیا و توسعه، 21(71)، 248-218.
رهبر، فرهاد؛ ممیز، آیت‌اله و محمدی، شقایق (1392). شناسایی عوامل مؤثر فعالیت شرکت‌های کوچک و متوسط مبتنی بر فناوری در حوزه خدمات معلولین (مطالعه موردی: مدیریت شهری تهران)، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 5 (4)، 70-57.
زنگانه، ناصر؛ مستقیمی، محمودرضا؛ سمیعی، روح‌اله و نصیری، مجید (1399). شناسایی و اولویت‌بندی ابعاد و مؤلفه‌های اشتغال پایدار با تأکید برسیاست‌های کلی اشتغال با مدل ANP فازی، مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، 7 (2)، 96-75.
سازمان بهزیستی کشور، تاریخ دسترسی اسفند 1402. https://socialwork. r/2024
سلطانی‌موقر، نگین (1390). مطالعه وضعیت اشتغال معلولین در ایران و انگلستان در پرتو استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
شعبان‌نیا منصور، مهدی و محمودی، شبنم (1397). بررسی اثربخشی قوانین و مقررات حمایتی در میزان تمایل زنان معلول شهر تهران به اشتغال، مطالعات راهبردی زنان، 21 (82)، 55-35.
شیبانی، صادق؛ امیران، حیدر؛ کولوبندی، عبدالله و عدالتیان شهریاری، جمشید (1403). طراحی الگوی اشتغال پایدار معلولان در سازمان: رویکرد نظریه داده بنیاد، تعالی منابع انسانی، 5 (4)، 1-24.
طلایی، مهدی، رضایی، حدیث و پروین، فاطمه (1402). سنجش میزان اثربخشی برنامه‌ها و فعالیت‌های انجام‌شده در زمینه اشتغالزایی پایدار (مورد مطالعه: اداره کل بهزیستی استان کرمانشاه)، فصلنامه مددکاری اجتماعی، 12 (3)، 64-52.
عنابستانی، علی‌اکبر و حسینی‌کهنوج، سیدرضا (1397). تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر بر اشتغال‌زایی فعالیت‌های کشت و صنعت در مناطق روستایی شهرستان جیرفت، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 7 (4)، 58-38.
قادرمرزی، حامد (1394). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه اشتغال در نواحی روستایی شهرستان جوانرود، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 4 (11)، 130-109.
قدیری‌معصوم، مجتبی؛ مهدوی، مسعود و اسماعیل‌نیا، حسین (1383). توسعه اشتغال در نواحی روستایی (مطالعه موردی: شهرستان لاهیجان)، پژوهش‌های جغرافیایی، 4 (10)، 118-101.
محمدی، هادی؛ فلیحی، نعمت و باقرآبادی، صمد )1392(. تحلیل عوامل مؤثر بر اشتغال بخش کشاورزی مطالعه موردی استان‌های ایلام، کردستان، کرمانشاه و همدان، علوم اقتصادی، 7 (22)، 135-115.
محمودیان‌دهکردی، آرزو و باغبان، ایران (1386). توان‌بخشی شغلی معلولان. کار و جامعه، 87 و 88، 43-35. http://datadisability.com/uploads/7346/96321478522.pdf
مرادی، سعید (1387). بررسی تأثیر توانبخشی مبتنی بر جامعه بر وضعیت اشتغال معلولین در استان مازندران، مراکز جهاد دانشگاهی.
وفایی، احمدرضا؛ چراغعلی، محمودرضا؛ حسینی، سیدمحمدرضا و مستقیمی، محمودرضا (1400). ارائه مدل کارآفرینی معلولین با رویکرد خلاقیت و خودشکوفایی با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد، مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، 8 (4)، 72-53.   https://j.gau.ac.ir/article_5886_6acde0e4f860bb567043ae437f88238f.pdf
وکیل‌الرعایا، یونس و اقوامی، فرشاد (1398). تحلیل اثربخشی عوامل مؤثر بر اشتغال و راه‌اندازی کسب‌وکار معلولین، مجله مدیریت توسعه و تحول، (39)، 60-51.
دوره 15، شماره 56
تابستان 1405

  • تاریخ دریافت 26 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 05 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405