اقتصاد فضا و توسعه روستایی

اقتصاد فضا و توسعه روستایی

تحلیل نقش متنوع‌سازی اقتصاد روستایی در ارتقای ظرفیت‌های فردی و محیطی کارآفرینی (مطالعه موردی: شهرستان مریوان)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/serd.2026.10615
چکیده
هدف: توسعه فعالیت‌های کارآفرینانه در محیط‌های روستایی، به‌عنوان یکی از راهکارهای مؤثر تحقق توسعه پایدار، مستلزم فراهم بودن عناصر محیطی مناسب و برخورداری روستاییان از ویژگی‌های فردی و روانی لازم برای کارآفرینی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات تنوع‌بخشی اقتصادی بر وضعیت عناصر محیطی و مشخصه‌های فردی مؤثر بر کارآفرینی روستاییان در شهرستان مریوان انجام شده‌است.
روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی تحلیلی مبتنی بر رویکرد مقایسه‌ای است. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوار در دو گروه روستاهای برخوردار و فاقد تنوع اقتصادی است. روستاهای هدف با بهره‌گیری از نظر کارشناسان محلی و شاخص‌های ده‌گانه شناسایی شدند. نمونه‌گیری به‌صورت قرعه‌کشی در سطح روستا و تصادفی ساده در میان سرپرستان خانوار انجام گرفت. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای گروه برخوردار ۳۶۰ نفر و برای گروه غیربرخوردار ۱۴۵ نفر تعیین گردید. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های طبقه‌بندی‌شده شامل ۳۱ متغیر فردی و ۴۳ متغیر محیطی جمع‌آوری شد. روایی ابزار با روش دلفی و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰٫۷۰ برای عوامل فردی و ۰٫۷۴ برای عوامل محیطی) تأیید گردید. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون تی مستقل، همبستگی و تحلیل مسیر انجام شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که تنوع‌بخشی اقتصادی تفاوت معناداری در وضعیت عناصر محیطی و مشخصه‌های فردی مؤثر بر کارآفرینی میان دو گروه روستایی ایجاد کرده‌است. میانگین شاخص‌های فردی در روستاهای برخوردار از تنوع اقتصادی برابر ۳٫۲۴ و در روستاهای غیربرخوردار برابر ۲٫۵۹ محاسبه گردید. میانگین عوامل محیطی نیز در گروه برخوردار ۳٫۵۴ و در گروه غیربرخوردار ۲٫۶۰ به‌دست آمد. بر اساس تحلیل مسیر، در میان عوامل محیطی، شاخص اقتصادی با بار کلی ۰٫۵۱۱ بیشترین تأثیر را در بهبود وضعیت کارآفرینی روستاها داشته است. در میان ویژگی‌های فردی نیز شاخص انگیزه با بار کلی ۰٫۴۰۷ بیشترین تأثیر مستقیم و غیرمستقیم را بر سایر شاخص‌ها نشان داده‌است. همچنین همبستگی مثبت و معناداری (۰٫۴۳۶) میان عوامل فردی و محیطی مشاهده گردید.
نتیجه‌گیری: تنوع‌بخشی اقتصادی توانسته است همزمان ساختارهای محیطی و ویژگی‌های فردی روستاییان را دگرگون سازد و تفاوت معناداری میان دو گروه روستایی ایجاد کند. شاخص اقتصادی (در میان عوامل محیطی) و شاخص انگیزه (در میان ویژگی‌های فردی) بیشترین تأثیر را در بهبود وضعیت کارآفرینی روستاها داشته‌اند. بنابراین به سیاست‌گذاران توصیه می‌شود با تمرکز بر تقویت انگیزه و مهارت‌های فردی روستاییان و همزمان توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و نهادی در مناطق کمتر برخوردار، راهبرد تنوع‌بخشی به اقتصاد روستایی را در برنامه‌های توسعه عملیاتی سازند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Role of Rural Economic Diversification in Enhancing Individual and Environmental Entrepreneurial Capacities: A Case Study of Marivan County

نویسنده English

Saadi Mohammadi
Department of Geography and Rural Planning, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: The development of entrepreneurial activities in rural areas, as an effective pathway toward sustainable development, requires both a supportive environmental context and the individual and psychological attributes necessary for entrepreneurship. This study aimed to examine the effects of economic diversification on environmental conditions and individual characteristics influencing entrepreneurship among rural residents in Marivan County.
Methods: In terms of its objective, this study was applied, while methodologically it employed a descriptive–analytical design based on a comparative approach. The statistical population consisted of household heads in two groups of villages: economically diversified villages and villages lacking economic diversification. The target villages were identified through consultation with local experts and the application of ten operational indicators. Sampling was conducted through a lottery-based procedure at the village level and simple random sampling among household heads. Based on Cochran’s formula, the sample comprised 360 respondents from economically diversified villages and 145 respondents from economically non-diversified villages. Data were collected using structured questionnaires encompassing 31 individual variables and 43 environmental variables. The validity of the research instrument was confirmed through the Delphi method, while its reliability was established using Cronbach’s alpha coefficients of 0.70 for individual factors and 0.74 for environmental factors. Data were analyzed using the independent-samples t-test, correlation analysis, and path analysis.
Results: The findings demonstrated that economic diversification generated statistically significant differences in both environmental conditions and individual characteristics associated with entrepreneurship between the two groups of villages. The mean score of the individual-capacity indicators was 3.24 in economically diversified villages, compared with 2.59 in economically non-diversified villages. The corresponding mean scores for environmental factors were 3.54 and 2.60, respectively. Path analysis indicated that, among the environmental factors, the economic indicator exerted the strongest overall effect on improving the entrepreneurial conditions of the villages, with an overall loading of 0.511. Among the individual characteristics, motivation demonstrated the strongest direct and indirect effects on the other indicators, with an overall loading of 0.407. A positive and statistically significant correlation of 0.436 was also observed between individual and environmental factors.
Conclusions: Economic diversification simultaneously transformed both the environmental structures and individual characteristics of rural residents, thereby creating a significant distinction between the two groups of villages. The economic indicator among the environmental factors and motivation among the individual characteristics exerted the greatest influence on improving rural entrepreneurial conditions. Accordingly, policymakers are advised to operationalize rural economic diversification as a development strategy by strengthening rural residents’ motivation and individual skills while simultaneously expanding economic and institutional infrastructure in less-developed areas.

کلیدواژه‌ها English

Economic Diversification
Individual and Environmental Capacities
Marivan County
Rural Entrepreneurship
ایمنی قشلاق، سیاوش؛ خانی، فضیله و هاشمس، سیدسعید (1391). نقش گردشگری در توسعه کارآفرینی زنان روستایی (مطالعه تطبیقی: روستای کندوان و اسکندان شهرستان اسکو)، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 10(18)، 238-217.
دادورخانی، فضیله؛ رضوانی، محمد رضا؛ ایمنی قشلاق، سیاوش و بوذرجمهری، خدیجه (1390). تحلیل نقش گردشگری در توسعه ویژگی­های کارآفرینانه و گرایش به کارآفرینی در بین جوانان روستایی (مطالعه موردی: روستای کندوان و اسکندان شهرستان اسکو)، فصلنامه پژوهش­های انسانی، 43(78)، 196-195.
 سلیمان پور، مسلم؛ و نوروزی اجیرلو، رضا (1404). توسعه مناطق روستایی در گرو واکاوی اثرات بقای اقتصادی و کارآفرینی اجتماعی بر بازآفرینی روستایی (مطالعه موردی روستاهای شهرستان ارومیه). اقتصاد فضا و توسعه روستایی. ۱۴ (۵۱)، ۹۱-۱۰۶.
صفری علی اکبری، مسعود و صادقی، حجت الله (1396). تحلیل عوامل زمینه­ساز ایجاد و رشد کارآفرینی روستایی (مورد: بخش دهدز در شهرستان ایذه)، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 6(20)، 118-97. http://dx.doi.org/10.18869/acadpub.serd.6.20.97
صیدایی، اسکندر و صادقی، حجت الله (1393). برنامه ریزی توسعه کارآفرینی در نواحی روستایی، انتشارات دارخوین، چاپ اول.
طغرایی، محمد تقی؛ رضوانی، مهران؛ مبارکی، محمد حسن؛ یداللهی فارسی، جهانگیر و میرزایی، زینب (1395). شناسایی عوامل محیطی موثر بر کارآفرینی فرهنگی در صنایع دستی عشایری، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 5(17)، 36-19. http://dx.doi.org/10.18869/acadpub.serd.5.17.19
طیب نیا، سید هادی و خسرو بیگی، بزچلویی (1400). تحلیل عوامل موثر بر تنوع بخشی اقتصادی در روستاهای مرزی غرب ایران (مطالعه موردی: شهرستان مریوان)، جغرافیا و توسعه ناحیه ای، 19(36)،  145-121. https://doi.org/10.22067/jgrd.2021.49028.0
 قاسمی، مریم و جوان، جعفر (1393).تبیین رابطه تنوعبخشی فعالیت­های اقتصادی و توسعه پایدار روستایی، پژوهشهای روستایی، 2(5)،  262-237.  https://doi.org/10.22059/jrur.2014.52470
 قدیری معصوم، مجتبی؛ غلامی، علی؛ محمد زاده لاریجانی، فاطمه و رضایی، حجت (1395). الگوی توسعه کارآفرینی در مناطق روستایی شهرستان خوی با رویکرد الگوی ساختاری تفسیری، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 6(21)، 164-139. http://serd.khu.ac.ir/article-1-2902-fa.html
کریم زاده، حسین؛ ولایی، محمد؛ منافی آذر، رضا (1395). نقش تنوعبخشی به فعالیتها در پایداری اقتصاد روستایی(مطالعه موردی: دهستان مرحمت آباد میانی،شهرستان میاندوآب)، مجله آمایش جغرافیایی فضا، 6(20)، 144-129. https://gps.gu.ac.ir/article_33186.html
کریمی، سعدی (1395). بررسی تاثیر عوامل فردی و محیطی بر تشخیص فرصت­های کارآفرینی:نقش تعدیلی محیط کارآفرینی، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 47(2)، 520-511.  https://doi.org/10.22059/ijaedr.2016.59735
 محمدی، سعدی؛ ویسی، فرزاد؛ خداپناه، کیومرث و دانشور، ژیان (1404)، برنامه‌ریزی استراتژیک جذب سرمایه‌ها و راه‌اندازی کسب‌وکارهای خرد در نواحی روستائی با هدف تنوع‌بخشی به اقتصاد روستاها (مطالعه موردی: شهرستان مریوان). اقتصاد فضا و توسعه روستایی. ۱۴ (۵۱)، ۱۴۵-۱۷۲.
مندعلی زاده، زینب و احسانی، محمد (1392). شناسایی موانع محیطی و فردی زنان کارآفرین در ورزش و ارائه راهکارهای پیشنهادی، فصلنامه رویکردهای نوین در مدیریت ورزشی، 1(3)، 41-33.
یوسفی محمدی، مریم؛ گلی، فائزه و موحدی، رضا (1396). تحلیل عوامل فردی و محیطی موثر بر توسعه کارآفرینی دانشجویان کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا همدان، فصلنامه پژوهش­های ترویج و آموزش کشاورزی، 10(3)، 52-41. https://sanad.iau.ir/Journal/jaeer/Article/826043
دوره 15، شماره 56
تابستان 1405

  • تاریخ دریافت 23 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 25 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405