دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 56 2026 08 23 Analyzing the Role of Rural Economic Diversification in Enhancing Individual and Environmental Entrepreneurial Capacities: A Case Study of Marivan County تحلیل نقش متنوع‌سازی اقتصاد روستایی در ارتقای ظرفیت‌های فردی و محیطی کارآفرینی (مطالعه موردی: شهرستان مریوان) 10615 10.22034/serd.2026.10615 FA سعدی محمدی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 11 14 Objective: The development of entrepreneurial activities in rural areas, as an effective pathway toward sustainable development, requires both a supportive environmental context and the individual and psychological attributes necessary for entrepreneurship. This study aimed to examine the effects of economic diversification on environmental conditions and individual characteristics influencing entrepreneurship among rural residents in Marivan County. Methods: In terms of its objective, this study was applied, while methodologically it employed a descriptive–analytical design based on a comparative approach. The statistical population consisted of household heads in two groups of villages: economically diversified villages and villages lacking economic diversification. The target villages were identified through consultation with local experts and the application of ten operational indicators. Sampling was conducted through a lottery-based procedure at the village level and simple random sampling among household heads. Based on Cochran’s formula, the sample comprised 360 respondents from economically diversified villages and 145 respondents from economically non-diversified villages. Data were collected using structured questionnaires encompassing 31 individual variables and 43 environmental variables. The validity of the research instrument was confirmed through the Delphi method, while its reliability was established using Cronbach’s alpha coefficients of 0.70 for individual factors and 0.74 for environmental factors. Data were analyzed using the independent-samples t-test, correlation analysis, and path analysis. Results: The findings demonstrated that economic diversification generated statistically significant differences in both environmental conditions and individual characteristics associated with entrepreneurship between the two groups of villages. The mean score of the individual-capacity indicators was 3.24 in economically diversified villages, compared with 2.59 in economically non-diversified villages. The corresponding mean scores for environmental factors were 3.54 and 2.60, respectively. Path analysis indicated that, among the environmental factors, the economic indicator exerted the strongest overall effect on improving the entrepreneurial conditions of the villages, with an overall loading of 0.511. Among the individual characteristics, motivation demonstrated the strongest direct and indirect effects on the other indicators, with an overall loading of 0.407. A positive and statistically significant correlation of 0.436 was also observed between individual and environmental factors. Conclusions: Economic diversification simultaneously transformed both the environmental structures and individual characteristics of rural residents, thereby creating a significant distinction between the two groups of villages. The economic indicator among the environmental factors and motivation among the individual characteristics exerted the greatest influence on improving rural entrepreneurial conditions. Accordingly, policymakers are advised to operationalize rural economic diversification as a development strategy by strengthening rural residents’ motivation and individual skills while simultaneously expanding economic and institutional infrastructure in less-developed areas. هدف: توسعه فعالیت‌های کارآفرینانه در محیط‌های روستایی، به‌عنوان یکی از راهکارهای مؤثر تحقق توسعه پایدار، مستلزم فراهم بودن عناصر محیطی مناسب و برخورداری روستاییان از ویژگی‌های فردی و روانی لازم برای کارآفرینی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات تنوع‌بخشی اقتصادی بر وضعیت عناصر محیطی و مشخصه‌های فردی مؤثر بر کارآفرینی روستاییان در شهرستان مریوان انجام شده‌است. روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی تحلیلی مبتنی بر رویکرد مقایسه‌ای است. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوار در دو گروه روستاهای برخوردار و فاقد تنوع اقتصادی است. روستاهای هدف با بهره‌گیری از نظر کارشناسان محلی و شاخص‌های ده‌گانه شناسایی شدند. نمونه‌گیری به‌صورت قرعه‌کشی در سطح روستا و تصادفی ساده در میان سرپرستان خانوار انجام گرفت. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای گروه برخوردار ۳۶۰ نفر و برای گروه غیربرخوردار ۱۴۵ نفر تعیین گردید. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های طبقه‌بندی‌شده شامل ۳۱ متغیر فردی و ۴۳ متغیر محیطی جمع‌آوری شد. روایی ابزار با روش دلفی و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰٫۷۰ برای عوامل فردی و ۰٫۷۴ برای عوامل محیطی) تأیید گردید. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون تی مستقل، همبستگی و تحلیل مسیر انجام شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که تنوع‌بخشی اقتصادی تفاوت معناداری در وضعیت عناصر محیطی و مشخصه‌های فردی مؤثر بر کارآفرینی میان دو گروه روستایی ایجاد کرده‌است. میانگین شاخص‌های فردی در روستاهای برخوردار از تنوع اقتصادی برابر ۳٫۲۴ و در روستاهای غیربرخوردار برابر ۲٫۵۹ محاسبه گردید. میانگین عوامل محیطی نیز در گروه برخوردار ۳٫۵۴ و در گروه غیربرخوردار ۲٫۶۰ به‌دست آمد. بر اساس تحلیل مسیر، در میان عوامل محیطی، شاخص اقتصادی با بار کلی ۰٫۵۱۱ بیشترین تأثیر را در بهبود وضعیت کارآفرینی روستاها داشته است. در میان ویژگی‌های فردی نیز شاخص انگیزه با بار کلی ۰٫۴۰۷ بیشترین تأثیر مستقیم و غیرمستقیم را بر سایر شاخص‌ها نشان داده‌است. همچنین همبستگی مثبت و معناداری (۰٫۴۳۶) میان عوامل فردی و محیطی مشاهده گردید. نتیجه‌گیری: تنوع‌بخشی اقتصادی توانسته است همزمان ساختارهای محیطی و ویژگی‌های فردی روستاییان را دگرگون سازد و تفاوت معناداری میان دو گروه روستایی ایجاد کند. شاخص اقتصادی (در میان عوامل محیطی) و شاخص انگیزه (در میان ویژگی‌های فردی) بیشترین تأثیر را در بهبود وضعیت کارآفرینی روستاها داشته‌اند. بنابراین به سیاست‌گذاران توصیه می‌شود با تمرکز بر تقویت انگیزه و مهارت‌های فردی روستاییان و همزمان توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و نهادی در مناطق کمتر برخوردار، راهبرد تنوع‌بخشی به اقتصاد روستایی را در برنامه‌های توسعه عملیاتی سازند.