دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 56 2026 08 23 Analysis of Rural Shrinkage with an Emphasis on the Role of the Commodification of Space and Migration: A Case Study of Saqqez County تحلیل پدیده انقباض نواحی روستایی با تأکید بر نقش کالایی‌شدن فضا و مهاجرت (مطالعه موردی: شهرستان سقز) 11761 10.22034/serd.2026.11761 FA افسانه احمدی مؤسسه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران اسماعیل تقوی زیروانی مؤسسه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 11 03 Objective: Rural shrinkage has emerged as an increasingly significant phenomenon in rural settlements, particularly in developing countries. This study aims to analyze the phenomenon of rural shrinkage with an emphasis on the role of the commodification of space and migration. Methods: This study employs a survey research design based on field observations and documentary evidence. The sample size for the expert questionnaire addressing the factors associated with the commodification of space, as well as the rural residents' questionnaire concerning the factors influencing migration, was determined based on theoretical saturation. Given the lack of reliable information on the population of individuals who had migrated from rural areas, 60 questionnaires were distributed and completed. The expert sample consisted of 10 participants. In both components of the study, namely the expert and rural resident questionnaires, non-probability purposive sampling was employed. The questionnaire data were analyzed using the one-sample t-test in SPSS. Results: Based on the mean scores, the most important factors influencing rural residents' migration were, in descending order, the ineffective performance of urban authorities (4.77), family poverty (4.72), and inequality in facilities and services between these rural areas and the provincial capital and other destination cities (4.70), among others. According to the DANP model, the most important factors contributing to the commodification of rural space in relation to rural shrinkage were, in descending order, the degradation of natural landscapes (0.0050), a sense of alienation from space (0.0047), the conversion of agricultural land uses (0.0045), a perceived privatization of space (0.0044), and unemployment in rural areas (0.0042), among others. Conclusions: Rural shrinkage in Saqqez is a consequence of the logic of the commodification of space under neoliberal capitalism and the ineffectiveness of local governance. Migration constitutes a major driver of this process and, in turn, reinforces a vicious cycle of rural shrinkage. هدف: انقباض روستایی به عنوان یک پدیده نوظهور در سکونتگاه‌های روستایی کشورهای در حال توسعه شدت گرفته است. هدف این پژوهش تحلیل پدیده انقباض روستایی با تأکید بر نقش کالایی‌شدن فضا و مهاجرت است. روش پژوهش: این پژوهش از نظر روش تحقیق، پیمایشی مبتنی بر مشاهدات میدانی و اسنادی است. روش تعیین حجم نمونه در پرسشنامه متخصصان در ارتباط با عوامل کالایی‌شدن فضا و پرسشنامه روستاییان در ارتباط با عوامل مؤثر بر مهاجرت، اشباع نظری بوده‌است. با توجه به مشخص نبودن جمعیت مهاجرت‌کننده از روستاها، تعداد ۶۰ پرسشنامه توزیع و تکمیل شد. حجم نمونه برای متخصصان برابر با ده نفر بود. روش نمونه‌گیری در هر دو بخش پرسشنامه متخصصان و پرسشنامه روستاییان روش نمونه‌گیری غیراحتمالی (هدفمند) بوده‌است. برای تجزیه و تحلیل داده‌های پرسشنامه، از آزمون تی تک‌نمونه‌ای در نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌ها: بر اساس نمره میانگین، مهم‌ترین عوامل مؤثر در مهاجرت روستاییان به ترتیب عواملی همچون عملکرد ناکارآمد مسئولان شهر (4/77)، فقر خانواده (4/72) و نابرابری در امکانات و خدمات میان این روستاها با مرکز استان و سایر شهرهای مقصد (4/70) و ... است. بر اساس مدل دنپ، مهم‌ترین عوامل مؤثر در کالایی‌شدن فضای روستا در ارتباط با پدیده انقباض شهری به ترتیب عواملی همچون تخریب چشم‌اندازهای طبیعی (0/0050)، احساس بیگانگی با فضا (0/0047)، تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی (0/0045)، احساس خصوصی‌شدن فضا (0/0044)، بیکاری در روستا (0/0042) و ... است. نتیجه‌گیری: انقباض روستایی در سقز، قربانی منطق کالایی‌سازی فضا توسط سرمایه‌داری نئولیبرال و ناکارآمدی حاکمیت محلی است. مهاجرت، عامل مهم این فرآیند است که خود به چرخهء معیوب انقباض دامن می‌زند.