دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 06 22 Profitability Analysis of Crops in Zanjan Province during 2016-2019 تحلیل سودآوری محصولات زراعی استان زنجان با کاربرد شاخص هزینه منابع داخلی 10609 FA شجاعت زارع بخش تحقیقات اقتصادی- اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران محرم عین‌اللهی احمدآبادی بخش تحقیقات اقتصادی- اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران 0000-0001-8533-3370 Journal Article 2025 08 02 Objective: The aim of this study is to examine the comparative advantage and profitability of the main crops in different districts of Zanjan province in the 2016-2019 period and to rank the crops for inclusion in the cropping pattern.Methods: In this study, the Domestic Resource Cost (DRC) was used to analyze the comparative advantage of the main crops grown in all districts of Zanjan province. This indicator is calculated on the basis of market price and shadow prices of the inputs and the products and help the researcher to analyze and to provide solutions for policy reform. Results: A study of the four-year average of the comparative advantage index in Zanjan province showed that due to the differences in crop yields and production costs, the value and rank of comparative advantage for crops in the districts of the province are different. In general, it can be concluded that in Zanjan province, the level of comparative advantage of capital-intensive and water-intensive crops is higher than other crops.Conclusions: The results showed that the comparative advantage of crops can be strengthened by increasing input productivity and reducing production costs in areas with sufficient water. Since having a comparative advantage does not necessarily mean that the crop is selected by farmers for the cultivation pattern, therefore it is suggested that the government direct its policies towards reducing the gap between the comparative advantage rank and the net profit of the crop so that crops with comparative advantage are included in the farmers' cultivation pattern. هدف: هدف این مطالعه بررسی مزیت نسبی و سودآوری مهم‌ترین محصولات زراعی در شهرستان‌های مختلف استان زنجان طی دوره 1398-1395 و رتبه‌بندی محصولات برای قرار گرفتن در الگوی کشت بود.روش پژوهش: در این مطالعه از شاخص هزینه منابع داخلی (DRC) برای تحلیل مزیت نسبی محصولات زراعی در تمام شهرستان‌های استان زنجان استفاده شد. این شاخص بر اساس قیمت بازار و قیمت سایه‌ای نهاده‌ها و محصولات محاسبه می‌شود و محقق را در تحلیل و ارائه راهکارهایی برای اصلاح سیاست‌ها کمک می‌کند.یافته‌ها: بررسی میانگین چهار‌ساله شاخص مزیت نسبی در شهرستان‌های استان زنجان نشان داد که به دلیل تفاوت در عملکرد محصولات و هزینه‌های تولید در مناطق مختلف، مقدار و رتبه مزیت نسبی محصولات زراعی در شهرستان‌های استان، متفاوت است. به طور کلی می‌توان گفت که در استان زنجان، درجه مزیت نسبی محصولات سرمایه‌بر و آب‌بر نسبت به سایر محصولات بیشتر است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که می‌توان با افزایش بهره‌وری نهاده‌ها و کاهش هزینه‌های تولید در مناطقی که آب کافی دارند؛ مزیت نسبی محصولات را تقویت کرد. از آنجایی که داشتن مزیت نسبی لزوماً به معنای انتخاب محصول توسط کشاورزی برای الگوی کشت نیست؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود دولت سیاست‌های خود را به سمت کاهش فاصله رتبه مزیت نسبی با درآمد خالص محصول هدایت کند تا محصولات دارای مزیت نسبی در الگوی کشت کشاورزان قرار گیرد.

دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 11 22 Outcomes of Rural Ecotourism Accommodation Development and Its Role in Changing the Local Economic Pattern (Case Study: Golestan Province) بروندادهای توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی روستایی و نقش آن بر تغییر الگوی اقتصاد محلی (مطالعه موردی استان گلستان) 11882 FA بیتا طباطبایی عمید دانشگاه پیام نور، تهران محمدرضا شهرکی استانداری گلستان Journal Article 2025 12 02 Objective: Rural ecotourism accommodations, as one of the modern tools of community-based tourism, play a significant role in diversifying income sources, creating employment, stimulating investment, and enhancing the resilience of the local economy. This study was conducted with the aim of structurally analyzing the outcomes of rural ecotourism accommodation development and its role in changing the local economic pattern in Watershed 86 of Golestan Province, using a survey method.Methods: The statistical population consisted of managers of rural ecotourism accommodations and rural tourism practitioners, of whom 75 individuals were purposefully selected as the sample size. The data collection instrument was a researcher-made questionnaire with a five-point Likert scale. Its content and face validity were confirmed by experts, and its convergent validity was verified through the Average Variance Extracted (AVE). To determine reliability, Cronbach’s alpha coefficient and Composite Reliability (CR) were employed. After data collection, the information was analyzed using SPSS 27 and Smart PLS 3 software.Results: The results indicated that the development of rural ecotourism accommodations has a positive and significant effect on changing the local economic pattern at the 99% confidence level. Based on the findings, the component of “stimulating local investment and developing tourism-oriented businesses” with a path coefficient of 0.701, and “diversifying livelihood and income sources of rural households” with a path coefficient of 0.684, received the greatest impact from the development of rural ecotourism accommodations.Conclusions: In order to enhance the role of rural ecotourism accommodations in transforming the local economy, it is recommended to design a comprehensive framework for management and operational planning based on sustainable development, local participation, and economic diversification. This framework includes designing a region-based roadmap, strengthening tourism clusters, and empowering local communities. هدف: اقامتگاه‌های بوم‌گردی روستایی به‌عنوان یکی از ابزارهای نوین گردشگری جامعه‌محور، نقش مهمی در تنوع‌بخشی به منابع درآمدی، ایجاد اشتغال، تحریک سرمایه‌گذاری و ارتقای تاب‌آوری اقتصاد محلی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری بروندادهای توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی روستایی و نقش آن بر تغییر الگوی اقتصاد محلی در حوزه آبخیز 86 استان گلستان به شیوه پیمایشی انجام شد.روش پژوهش: جامعه آماری آن را مدیران اقامتگاه‌های بوم‌گردی و فعالان گردشگری روستایی تشکیل دادند که 75 نفر از آن­ها به شیوۀ هدفمند به عنوان تعداد نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق‌ساخت با طیف لیکرت پنج‌­گزینه‌ای بود که روایی محتوایی و صوری آن با نظر خبرگان و روایی همگرای آن از طریق مقدار AVE تأیید شد. به منظور تعیین میزان پایایی آن نیز از ضریب آلفای کرونباخ و مقدار CR استفاده شد. پس از جمع­آوری اطلاعات، داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS27 و Smart PLS3 تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی روستایی تأثیر مثبت و معناداری بر تغییر الگوی اقتصاد محلی در سطح 99 درصد اطمینان دارد. بر اساس نتایج به دست آمده، مؤلفه «تحریک سرمایه‌گذاری محلی و توسعه کسب‌وکارهای گردشگری‌محور» با ضریب مسیر 701/0 و «تنوع‌بخشی به منابع معیشتی و درآمدی خانوارهای روستایی» با ضریب 684/0 بیشترین تأثیر را از توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی دریافت کرده‌اند. نتیجه‌گیری: با هدف ارتقای نقش اقامتگاه‌های بوم‌گردی در تحول اقتصاد محلی، تدوین چارچوبی جامع برای مدیریت و برنامه‌ریزی عملیاتی مبتنی بر توسعه پایدار، مشارکت محلی و تنوع اقتصادی پیشنهاد می‌شود. این چارچوب شامل طراحی نقشه راه منطقه‌محور، تقویت خوشه‌های گردشگری و توانمندسازی جوامع محلی است.

دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 11 22 Role of Rural Tourism in Local Development with an Environmental Approach (Case Study: Abbasabad in Behshahr and Soleyman-Tangeh Dam in Sari) بررسی نقش گردشگری روستایی در توسعه محلی با رویکرد محیط ‌زیستی (مطالعه موردی: عباس‌آباد بهشهر و سد سلیمان‌تنگه ساری) 11883 FA علی شمس‌الدینی گروه معماری و شهرسازی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران شهرام ملانیا جلودار گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران سید حسن رسولی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2026 01 28 Objective:The present study aims to investigate the role of rural tourism in local development with an environmental approach in two samples: Abbasabad Behshahr and Soleiman Tangeh Dam in SariMethods: The research is applied in purpose, descriptive and correlational in design. The statistical population comprises all domestic and international tourists visiting the province. A purposive‑random sampling technique was employed at three points in the week (beginning, middle, and end) to select respondents. A total of 475 questionnaires were completed. Data were analyzed with SPSS using Pearson correlation, multiple regression, and path‑analysis modeling. Results: All six components of the “role of rural tourism” showed a direct and significant relationship with locally‑oriented, environmentally‑based development. Four key factors—environmental sustainability (β = 0.43), economic impacts of tourism (β = 0.42), local community participation (β = 0.41), and tourism infrastructure (β = 0.23)—exhibited strong direct effects (overall correlation = 0.69) on local development and together explained 48 % of the variance in the dependent variable. Path‑analysis revealed a noteworthy finding: the third component’s total effect (direct + indirect) was almost equal to that of the first component. Moreover, the dimensions “diversity of tourism activities” and “cultural‑social impact of tourism,” although not showing a direct and significant relationship with the dependent variable, exerted a significant influence on it through indirect pathways in the structural model.Conclusions: Sustainable local development emerges from the systematic synergy of environmental, economic, social, and infrastructural elements. Each component not only impacts development directly but also amplifies the effect of other components, generating indirect and reinforced influences throughout the development process. These findings underscore the need for integrated, comprehensive planning to achieve balanced and resilient development in rural areas. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش گردشگری روستایی در توسعه محلی با رویکرد محیط‌ زیستی در دو نمونه عباس‌آباد بهشهر و سد سلیمان‌تنگه ساری انجام شده است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، از نوع کاربردی، از لحاظ نوع روش، توصیفی و همبستگی می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه گردشگران داخلی و خارج از استان می‌باشند. که از شیوه نمونه‌گیری هدفمند به طور تصادفی در سه زمان اول، وسط و آخر هفته مشخص شده جهت انتخاب نمونه آماری و تکمیل پرسشنامه از 475 نفر استفاده شد، داده‌ها با نرم افزار SPSS تحلیل و آزمون‌های پیرسون، رگرسیون چندمتغیره و مدل‌سازی تحلیل مسیر بکار برده شد. یافته‌های این پژوهش نشان داد که هر شش مؤلفه‌ی نقش گردشگری روستایی رابطه مستقیم و معناداری را با توسعه محلی با رویکرد محیط‌زیستی داشتند. اما چهار عامل کلیدی پایداری زیست‌محیطی (۰.۴۳)، اثرات اقتصادی گردشگری (۰.۴۲)، مشارکت جامعه محلی (۰.۴۱) و زیرساخت‌های گردشگری (۰.۲۳) تأثیر مستقیم قوی (همبستگی کلی ۰.۶۹) بر توسعه محلی داشتند و توانستند که 48 درصد از واریانس متغیر وابسته تحقیق را تحلیل و تبیین نمایند. در آزمون تحلیل مسیر نتیجه بدیعی که مشخص شد این است که مؤلفه سوم نزدیک به مؤلفه اول تاثیرگذاریش را با جمع ضرایب مستقیم و غیرمستقیم نشان داد. و همچنین دو مؤلفۀ «تنوع فعالیت‌های گردشگری» و «تأثیر فرهنگی-اجتماعی گردشگری»، که رابطه مستقیم و معناداری را با متغیر وابسته تحقیق نشان نداده‌اند اما در آزمون تحلیل مسیر، تاثیر قابل توجهی را بر متغیر وابسته تحقیق داشته‌اند.نتایج نشان داد که توسعه محلی پایدار، حاصل هم‌افزایی نظام‌مند مؤلفه‌های زیست‌محیطی، اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی است. هر مؤلفه نه تنها اثر مستقیم، بلکه از طریق تقویت سایر مؤلفه‌ها، اثری غیرمستقیم و تقویت شده بر کل فرآیند توسعه دارد. این نتایج بر ضرورت برنامه‌ریزی یکپارچه و همه‌جانبه برای دستیابی به توسعه‌ای متوازن و مقاوم در مناطق روستایی تأکید می‌کند.

دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 11 22 An Analysis of Socio‑Economic Factors Influencing Rural Communities’ Willingness to Produce and Cultivate Medicinal and Industrial Plants (Case Study: The Carbon Sequestration Area of Azadshahr County, Golestan Province) بررسی عوامل اقتصادی- اجتماعی مؤثر بر میزان تمایل جوامع روستایی به تولید و پرورش گیاهان داروئی و صنعتی (مطالعه موردی: منطقه ترسیب کربن شهرستان آزادشهر، استان گلستان) 11884 FA تاج قلی فرهنگ دوست حسن یگانه 0009-0006-8817-8840 مژگان عظیمی محمد فروزه آمنه آورند Journal Article 2026 02 08 Rangelands are considered among the most important and extensive renewable natural resources of the country. In addition to their fundamental role in maintaining environmental quality, they play a significant role in livestock production as well as in the production of medicinal and industrial plants. The primary objective of this study is to examine the socio‑economic factors influencing local communities’ willingness to produce and cultivate medicinal plants within rangeland ecosystems, with particular emphasis on the Azadshahr Carbon Sequestration Project area.Methods: A survey research method was employed in this study. Data were collected through interviews and structured questionnaires. The statistical population consisted of local communities residing in the Azadshahr Carbon Sequestration Project area. The sample size was estimated at 324 respondents using Cochran’s formula, and random cluster sampling was applied. The collected data were analyzed using SPSS and SHAZAM software packages.Results: The results of the study indicated that factors such as participation in training courses, membership in cooperatives, encouragement to cultivate through observation (observational learning), awareness of medicinal plant cultivation skills, and knowledge and utilization of local medicinal plants had a positive and statistically significant effect on increasing the likelihood of local communities’ willingness to cultivate and produce medicinal plants. Furthermore, a positive and significant correlation was observed between respondents’ level of education and their general attitudes toward medicinal plant production.Conclusions: Based on the research findings, strengthening training programs, increasing local communities’ participation in cooperatives, enhancing awareness and technical skills related to medicinal plant cultivation, and utilizing indigenous and local capacities of the region can play a significant role in increasing local communities’ willingness to produce and cultivate medicinal and industrial plants. Accordingly, the development of medicinal and industrial plant cultivation can be considered an effective strategy for rangeland restoration and هدف: مراتع از مهم‌ترین و وسیع‌ترین منابع تجدیدشونده کشور محسوب می‌شوند که علاوه بر نقش اساسی در حفظ کیفیت محیط زیست، در تولیدات دامی و تولید گیاهان دارویی و صنعتی نیز اهمیت ویژه‌ای دارند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی عوامل اقتصادی–اجتماعی مؤثر بر میزان تمایل جوامع محلی به تولید و پرورش گیاهان دارویی در اکوسیستم‌های مرتعی، با تأکید بر منطقه طرح ترسیب کربن شهرستان آزادشهر، می‌باشد.روش پژوهش: در این پژوهش از روش تحقیق پیمایشی استفاده شد. داده‌ها از طریق مصاحبه و پرسشنامه جمع‌آوری گردید. جامعه آماری شامل جوامع محلی ساکن در منطقه طرح ترسیب کربن آزادشهر بود. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 324 نفر برآورد شد و نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای تصادفی انجام گرفت. داده‌های جمع‌آوری‌شده با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS و SHAZAM مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که عواملی نظیر شرکت در کلاس‌های آموزشی، عضویت در تعاونی‌ها، ترغیب به کشت از طریق مشاهده (یادگیری مشاهده‌ای)، آگاهی از مهارت‌های کشت گیاهان دارویی، و شناخت و بهره‌برداری از گیاهان دارویی منطقه، تأثیر مثبت و معناداری بر افزایش احتمال تمایل جوامع محلی به کشت و تولید گیاهان دارویی دارند. همچنین، بین سطح تحصیلات پاسخ‌گویان و نگرش عمومی آنان نسبت به تولید گیاهان دارویی، همبستگی مثبت و معنی‌داری مشاهده شد.نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش، تقویت برنامه‌های آموزشی، افزایش مشارکت جوامع محلی در تعاونی‌ها، ارتقای آگاهی و مهارت‌های فنی مرتبط با کشت گیاهان دارویی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی منطقه، می‌تواند نقش مؤثری در افزایش تمایل جوامع محلی به تولید و پرورش گیاهان دارویی و صنعتی ایفا کند. ازاین‌رو، توسعه کشت این گیاهان می‌تواند به‌عنوان راهکاری کارآمد در جهت اصلاح و احیای مراتع، ایجاد اشتغال و ارتقای معیشت بهره‌برداران محلی مورد توجه قرار گیرد.

دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 11 22 Assessment of the Condition of Rural Road Networks and the Extent to Which Their Developmental Functions Are Realized in Border Rural Areas: A Case Study of Torbat-e Jam County ارزیابی وضعیت شبکه راه‌های روستایی و میزان تحقق کارکردهای توسعه‌ای آن در نواحی روستایی مرزی شهرستان تربت جام 11886 FA غزاله احمدی دانشگاه فردوسی مشهد مریم قاسمی دانشگاه فردوسی مشهد حمید شایان دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2026 03 31 Objective: Rural road networks constitute one of the most critical infrastructures for accessibility and service provision in rural areas, particularly in border regions. Although the development literature consistently emphasizes the strategic role of rural roads in promoting rural development, the extent to which their developmental functions are realized largely depends on their technical quality, safety, and operational conditions. Accordingly, this study aims to evaluate the condition of the rural road network and assess the extent to which its developmental functions have been realized in the border rural areas of Torbat-e Jam County, northeastern Iran.Methods: This applied research adopted a descriptive–analytical design. The study was conducted in the two border rural districts of Zam and Harirud in Torbat-e Jam County. Data were collected through a researcher-developed questionnaire administered to 255 residents from eight villages located within 40 km of the Iran–Afghanistan border. The condition of the rural road network was evaluated using three dimensions: technical and engineering standards, road safety standards, and traffic volume. In addition, the qualitative characteristics of the road network were assessed using 24 indicators across seven dimensions. The realization of the developmental functions of the rural road network was further evaluated using 31 indicators covering four dimensions: social, governance–managerial, environmental–physical (ecological), and economic. Statistical analyses were performed using SPSS.Results: The findings indicate that the rural road network in the border areas of Torbat-e Jam is characterized by inadequate safety and poor quality. Despite the relatively low frequency of road accidents, the fatality rate is more than three times the national average, reflecting the high severity of accidents in the study area. Furthermore, the mean score for the qualitative characteristics of the rural road network was 1.94, indicating a poor condition. The mean scores for the realization of the developmental functions of the road network were 2.59 (social), 2.62 (governance–managerial), 2.60 (environmental–physical), and 2.58 (economic). The overall mean score (2.60) was significantly lower than the theoretical midpoint of the five-point Likert scale, suggesting that the developmental functions of the rural road network have been realized to a level below the expected average from the perspective of local residents.Conclusions: The rural road network in the border areas of Torbat-e Jam County suffers from substantial deficiencies in both quality and safety, limiting its capacity to fulfill its expected developmental functions across economic, social, governance, and environmental dimensions. These findings highlight the need to prioritize the improvement of technical standards, road safety, and infrastructure quality as key policy measures for sustainable rural development in border regions. The main contribution of this study lies in proposing an integrated evaluation framework that simultaneously assesses both the condition of rural road networks and the extent to which their developmental functions are realized in border rural areas. راه‌های روستایی از مهم‌ترین زیرساخت‌های دسترسی و خدمات‌رسانی در نواحی روستایی، به‌ویژه مناطق مرزی هستند. با وجود تأکید ادبیات توسعه بر اهمیت این زیرساخت، میزان تحقق کارکردهای توسعه‌ای شبکه راه در نواحی مختلف به کیفیت، ایمنی و شرایط بهره‌برداری آن بستگی دارد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی وضعیت شبکه راه‌های روستایی و میزان تحقق کارکردهای توسعه‌ای آن در نواحی روستایی مرزی شهرستان تربت جام انجام شد. مطالعه از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر نوع روش، توصیفی تحلیلی است. منطقه مورد مطالعه دو دهستان مرزی زام و هریرود شهرستان تربت جام بوده و ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخته است که به کمک 255 نفر از ساکنان 8 روستایی که در فاصله کمتر از 40 کیلومتری مرز قرار دارند، تکمیل شد. در این مطالعه ویژگی های کمی راه های روستایی نواحی مرزی در سه بعد؛ مشخصات و ضوابط فنی راه، ضوابط ایمنی راه و حجم تردد در راههای روستایی و ویژگی های کیفی راههای روستایی نیز به کمک 24 شاخص ذیل 7 بعد بررسی شد. همچنین میزان تحقق کارکردهای توسعه‌ای راه در نواحی روستایی مرزی به کمک 31 شاخص ذیل چهار بعد اجتماعی، حاکمیتی- مدیریتی، زیرساختی محیطی (کالبدی- اکولوژیکی) و اقتصادی ارزیابی شد. نتایج نشان داد که شبکه راه‌های روستایی نواحی مرزی شهرستان تربت جام از نظر ایمنی و کیفیت در وضعیت مطلوبی قرار ندارد؛ به‌گونه‌ای که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از تصادفات بیش از سه برابر میانگین کشوری است. همچنین میانگین ارزیابی ویژگی‌های کیفی راه‌های روستایی نیز در طیف لیکرت 94/1 و در سطح ضعیف قرار دارد. همچنین میانگین ارزیابی کارکردهای توسعه‌ای شبکه راه در ابعاد اجتماعی 59/2، حاکمیتی ـ مدیریتی 62/2 محیطی 60/2 و اقتصادی 58/2 بوده و بیانگر تحقق پایین این کارکردها از دیدگاه ساکنان است. در مجموع، میانگین ارزیابی کارکردهای توسعه‌ای شبکه راه 6/2 بوده که اختلاف معنی‌داری با میانه نظری در طیف لیکرت دارد و نشان‌دهنده تحقق ضعیف کارکردهای توسعه‌ای شبکه راه در نواحی روستایی مرزی شهرستان تربت جام است. شبکه راه‌های روستایی نواحی مرزی شهرستان تربت جام، از نظر کیفیت و ایمنی با کاستی‌های قابل توجهی مواجه است و کارکردهای توسعه‌ای آن نیز در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و محیطی به‌طور کامل محقق نشده است. بر این اساس، ارتقای استانداردهای فنی و ایمنی شبکه راه‌های روستایی باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های سیاست‌گذاری توسعه نواحی روستایی مرزی مدنظر قرار گیرد. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی برای ارزیابی هم‌زمان وضعیت شبکه راه و میزان تحقق کارکردهای توسعه‌ای آن در نواحی روستایی مرزی است.

دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 11 22 An analysis of the factors influencing the food price index for rural-urban households in the Iranian economy: differentiating between domestic and global indices تحلیلی بر تجزیه مولفه‌های موثر بر شاخص قیمت مواد غذایی خانوار روستای و شهری در اقتصاد ایران: با تفکیک شاخص‌های داخلی و جهانی 11662 FA داود محمودی نیا دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران. محدثه خدادادی دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران. Journal Article 2026 04 07 The food price index plays a significant role in the Iranian household budget and food security. In this study, we analyze the internal and external factors affecting the food price index in both rural and urban households. To achieve this, we employed various methods, including the Bayesian Vector Autoregression (BVAR) model and Quantile Regression (QR), to examine these effects on a monthly basis from 2004 to 2024. Statistics indicate that by 2025, the food and food products sector will account for the second-largest share of the household consumer goods basket. After conducting unit root tests, cointegration analysis, optimal lag determination, and stability tests for the model, we found that the impulse response function revealed certain dynamics. Specifically, shocks from liquidity and the transportation price index positively impact both food inflation indicators, with a more pronounced effect on the food price index of rural households. Conversely, in the short term, the agricultural product price index has a stronger and more positive effect on the urban household index. Regarding external factors, our results indicate that the impact of oil shocks on the food price index is greater in urban areas than in rural areas, while the influence of food prices in the rural sector due to global food price shocks is more significant than in the urban sector. از آنجایی که شاخص قیمت مواد غذایی سهم مهمی در سبد خانوار ایرانی و امنیت غذایی دارد از این رو این مطالعه با پر کردن شکاف سایر مطالعات در این زمینه، به تحلیل عوامل موثر داخلی و خارجی بر شاخص قیمت مواد غذایی چه در بعد خانوار روستایی و چه بعد خانوار شهری و سیاست‌های حمایتی ناشی از آن خواهد پرداخت. برای این منظور ما از روش‌های متنوعی از جمله الگوی خود رگرسیون برداری بیزین (BVAR) و رگرسیون چندکی (QR) برای تجزیه این اثرات به صورت ماهانه و طی دوره 1383 الی 1403 استفاده کرده‌ایم. آمارها گویای آن است که در سال 1404 بخش خوراکی و موادغذایی دومین وزن را در سبد کالاهای مصرفی خانوارها به خود اختصاص داده است. نتایج تابع عکس العمل آنی گویای آن است که در یک دوره بلند مدت کانال شوک ناشی از نقدینگی، شاخص قیمت حمل و نقل و نرخ ارز اثرات مثبت بر شاخص تورم مواد غذایی در مناطق شهری و روستایی دارند و این اثرات در بخش شهری بیشتر از بخش روستایی است. در یک دوره میان مدت، به ترتیب 3/46 و 08/3 درصد از نوسانات متغیر موادغذایی شهری توسط نرخ ارز و شاخص قیمت حمل و نقل توضیح داده می‌شود در حالی که این آمار برای بخش روستایی به ترتیب 32/3 و 2/42 است. در بعد فاکتورهای خارجی، نتایج نشان می‌دهد که کانال اثرگذاری شوک‌های نفتی بر روی شاخص قیمت مواد غذایی بخش شهری بیشتر از بخش روستایی است و تاثیرپذیری قیمت موادغذایی بخش روستایی نسبت به شوک قیمت جهانی مواد غذایی بیشتر از بخش شهری است. همچنین اثرات نامتقارن این روابط در رگرسیون چندکی نیز تایید گردید.

دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 11 22 Analysis of the villagers' resilience to climate change in the rice production system ( case of Mazandaran Province) تحلیل تاب‌آوری روستاییان نسبت به تغییر اقلیم در سیستم تولید برنج (مورد: استان مازندران) 11885 FA سمانه نوری لاریمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری فاطمه رزاقی بورخانی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری 0000-0003-4299-9783 طاهر عزیزی خالخیلی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری علی اکبر براتی دانشگاه تهران Journal Article 2026 05 12 Objective: The consequences of climate change in the agricultural and rural sectors have significantly destroyed and threatened the assets and livelihoods of rural farmers, and ultimately, have reduced the resilience and increased the vulnerability of the agricultural production system and even led to rural migration to the city. This study aimed to analyze the resilience of rural people to climate change with three resilience capacities of production systems, including robustness, adaptability, transformability, in the villages of Mazandaran province.Methods:The statistical population consisted of 178,316 rural rice farmers in the western, central, and eastern regions of Mazandaran province, and the sample size was determined to be 204 people based on G-Power software. Sampling was carried out using multi-stage random sampling with proportional assignment. The face and content validity of the questionnaire was confirmed using expert opinion, and the discriminant validity was confirmed using AVE index. The reliability of the questionnaire was also assessed through Cronbach's alpha and composite reliability. Data analysis was performed using SPSS26 and Smart PLS3 software.Results: The results indicate that the villagers in the region have a relatively high level of perception of climate change in the past ten years. Most of the villagers (about 58.8%) have demonstrated relatively high and high levels of resilience to climate change in the rice production system. The findings from the confirmatory factor analysis showed that "adaptability", "robustness" and "transformability" explain the largest amount of the total variance of rice farm resilience in dealing with climate change, with path coefficients of 0.752, 0.739 and 0.752, respectively.Conclusions: These results indicate that the existence of strong and almost equal path coefficients between the three constructs, these dimensions complement each other in a balanced and synergistic manner, and no dimension alone is sufficient for the resilience of the production system to climate change. هدف: پیامدهای تغییر اقلیم در بخش کشاورزی و روستایی به طرز چشمگیری، دارایی‌ها و سرمایه‌های معیشتی کشاورزان روستایی را تخریب و تهدید کرده است و در نهایت، موجب کاهش تاب‌آوری و افزایش آسیب‌پذیری سیستم تولید زراعی و حتی مهاجرت‌های روستاییان به شهر شده است. این پژوهش با هدف تحلیل تاب‌آوری روستاییان نسبت به تغییر اقلیم با سه ظرفیت تاب‌آوری سیستم‌های تولید شامل استحکام، سازگاری و تغییرپذیری[1]در روستاهای استان مازندران انجام شده است. روش پژوهش: جامعه آماری شامل 178316 بهره‌بردار برنج‌کار روستایی نواحی غرب، مرکز و شرق استان مازندران بود که بر اساس نرم‌افزار G-Power، حجم نمونه ۲0۴ نفر تعیین شد. نمونه‌گیری به روش نمونه‌گیری تصادفی چندمرحله‌ای با انتساب متناسب انجام گرفت. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه با استفاده از نظر متخصصان و روایی تشخیصی با شاخص میانگین واریانس استخراج‌شده (AVE) تأیید شد. پایایی پرسشنامه نیز از طریق شاخص آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی مورد ارزیابی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS26 و Smart PLS3 انجام گرفت.یافته‌ها: نتایج بیانگر آن است که روستاییان منطقه نسبت به تغییرات اقلیمی در ده سال گذشته، سطح ادراک نسبتاً بالایی دارند. بیشتر روستاییان (حدود 8/58 درصد )، در سطوح نسبتاً بالا و بالا توانایی تاب‌آوری تغییر اقلیم در سیستم تولید برنج را از خود نشان داده‌اند. یافته‌های حاصل از تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که "سازگاری"، "ثبات و استحکام" و "تغییرپذیری و تبدیل‌پذیری" به ترتیب با ضریب مسیر 752/0 و 739/0 و 752/0 بیشترین میزان از کل واریانس تاب‌آوری مزرعه برنج در مقابله با تغییرات اقلیمی را تبیین می‌نماید. نتیجه‌گیری: این نتایج بیانگر آن است که وجود ضرایب مسیر قوی و تقریباً هم‌سطح میان سه سازه، این ابعاد به صورت متوازن و هم‌افزا یکدیگر را تکمیل می‌کنند و هیچ بعدی به‌تنهایی برای تاب‌آوری سیستم تولید در برابر تغییرات اقلیمی کافی نیست. [1] robustness, adaptability, transformability

دانشگاه خوارزمی اقتصاد فضا و توسعه روستایی 2322-2131 15 57 2026 11 22 Analysis of the Spatial Distribution Pattern of Miyandoab Saplings in Iran تحلیل الگوی پخش فضایی نهال میاندوآب در ایران 11887 FA رضا منافی آذر دانشگاه خوارزمی محمد ولائی دانشگاه تبریز 0009-0004-1882-5593 Journal Article 2026 05 15 Objective: The present study aims to examine the spatial distribution pattern and flow of Miyandoab saplings across IranMethods: This study is applied in terms of purpose and descriptive–analytical in terms of nature and methodology, and is grounded in the pragmatist paradigm. To identify the causal factors affecting sapling production and its spatial distribution, a qualitative grounded theory approach was employed. In addition, UCINET and ArcGIS software were used to gain a better understanding of the spatial distribution pattern of saplings. The statistical population consisted of 360 nursery units in Miyandoab County, managed by 218 specialized sapling producers. Participants were selected through purposive snowball sampling, and theoretical saturation was achieved after conducting 31 semi-structured interviews. Data analysis was carried out simultaneously based on the three-stage coding model of Strauss and Corbin.Results: Data analysis led to the identification of 39 general concepts, while axial coding resulted in 30 categories and 21 indicators, which were ultimately classified into three major dimensions: natural production resources, human resources, and the Miyandoab sapling brand. A directed graph of sapling flows was developed using UCINET software, illustrating the distribution of more than 29 million saplings to 24 provinces across the country, with neighboring provinces receiving the highest volumes.Conclusions: The formation and consolidation of Miyandoab County’s position in the production and distribution of Saplings is the result of the synergy of a set of natural, human, and institutional factors that, over time, have evolved into a relatively coherent production–spatial system. Within this system, favorable environmental conditions-such as fertile soil, abundant water resources, and a suitable climate-constituted the initial foundation. However, what transformed this initial advantage into a sustainable and extensive economic activity has been the gradual accumulation of indigenous knowledge, specialized skills, and the emergence of cooperative and competitive relationships among stakeholders in this sector. The development of a cluster-based structure, professional interactions, and the expansion of national markets have strengthened the Miyandoab Saplings brand and established the region as one of the country’s main centers for Saplings distribution. Moreover, the spatial distribution pattern of Miyandoab Saplings closely resembles Hägerstrand’s spatial diffusion and adaptive expansion diffusion models, in which Miyandoab functions as the central hub directing the flow of supply toward various provinces. In this context, the existence of 24 flows toward different provinces across the country and a network density of 0.086 indicate the spatial diffusion of Saplings from this center to other parts of the country. Among these, West Azerbaijan and East Azerbaijan provinces receive the highest volumes of Saplings. Provinces such as Ardabil, Zanjan, Tehran, and Markazi are ranked in the second tier, while Kurdistan, Gilan, Ilam, Kermanshah, Golestan, Fars, Isfahan, and Hamedan occupy the third tier in terms of Saplings inflow. This expansion diffusion and spatial pattern indicate the emergence of a production pole at the national scale, which—relying on product quality, the trust of distant markets, and extensive communication linkages—has assumed a central role in the Saplings supply network هدف: هدف از تحقیق حاضر بررسی پخش فضایی و جریان­های نهال میاندوآب در سراسر کشور ایران است.روش پژوهش: از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش توصیفی-تحلیلی و بنیان آن مبتنی بر پراگماتیسم است. برای شناسایی زمینه­های علّی موثر بر تولید نهال و پخش فضایی آن از الگوی کیفی نظریه‌پردازی مبنایی و جهت شناخت بهتر روند پخش فضایی نهال، از نرم­افزار UCINET وARC GIS استفاده گردید. جامعه آماری شامل 360 واحد نهالستانی شهرستان میاندوآب بود که توسط 218 واحد تخصصی نهال مدیریت می­شوند. با استفاده از نمونه­گیری هدفمند گلوله برفی، اعضای نمونه انتخاب و بعد از انجام 31 مصاحبه نیمه­ساخت­یافته، اشباع نظری حاصل شد. تحلیل داده‌ها بر اساس الگوی سه‌مرحله‌ای کدگذاری استراوس و کوربین به‌طور هم‌زمان انجام شد.یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به شناسایی 39 مفهوم کلی منجر شد و کدگذاری محوری در قالب 30 مقوله و 21 شاخص به شناسایی 3 بعد (منابع طبیعی تولید، منابع انسانی و برند نهال میاندوآب) انجامید. گراف جهت­دار جریان نهال در نرم افزار UCINET رسم شده که نشانگر جریان بیش از 29 میلیون اصله نهال به 24 استان مختلف کشور با الگوی فضایی خوشه ای است که استان­های مجاور بیشترین نهال دریافتی را دارند.نتیجه‌گیری: جایگاه میاندوآب به‌عنوان قطب تولید و پخش نهال، حاصل هم‌افزایی عوامل طبیعی، سرمایه انسانی، دانش بومی و شبکه‌های همکاری میان فعالان این حوزه است. توسعه ساختار خوشه‌ای، تعاملات حرفه‌ای و گسترش بازارهای ملی، موجب تقویت برند نهال میاندوآب و تبدیل آن به یکی از کانون‌های اصلی توزیع نهال کشور شده است. همین­طور، الگوی پخش فضایی نهال میاندوآب به الگوی «پخش فضایی هاگراستراند و پخش گسترشی سازش­پذیر» نزدیک است؛ به‌گونه‌ای که میاندوآب به­عنوان هسته اصلی، جریان عرضه را به مجموعه‌ای از استان‌ها هدایت می‌کند و استان‌های آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی بیشترین حجم دریافت نهال را دارند و استان‌هایی «اردبیل، زنجان، تهران و مرکزی» نیز در رده‌های دوم قرار می‌گیرند.