https://serd.khu.ac.ir/ اقتصاد فضا و توسعه روستایی fa daily 1 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 https://serd.khu.ac.ir/article_10602.html هدف: ادبیات حوزه کارآفرینی روستایی بیانگر وجود رابطه‌ای پیچیده و چندلایه میان مؤلفه‌های فضایی و فرآیندهای کارآفرینی است. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر شناسایی فرآیندهای فضایی مؤثر بر توسعه کارآفرینی روستایی، با تأکید بر استخراج و تحلیل دیدگاه‌های نظری موجود و نوظهور در این حوزه است.روش پژوهش: پژوهش حاضر از حیث هدف کاربردی و از لحاظ روش‌شناسی کیفی است که به روش مرور منابع و تحلیل محتوای کیفی انجام ‌شده است. جامعه آماری پژوهش، مقالات مستخرج از مجلات مرتبط با حوزه کارآفرینی روستایی و جغرافیا در پایگاه‌های داده معتبر ازجمله اسکوپوس، وب علوم و غیره است. با توجه به بررسی پیشینه موضوعی و شناسایی نخستین مطالعات مرتبط، بازه زمانی مرور مقالات از 2000 تا آغاز سال 2024 تعیین‌شده است تا از یک‌سو شامل تمامی مطالعات اولیه باشد و از سوی دیگر، جدیدترین انتشارات علمی در بازه زمانی اخیر را نیز دربرگیرد. در مرحله نخست، تعداد 113 مقاله مرتبط شناسایی شد؛ سپس با اعمال معیارهایی چون بررسی عنوان، کلیدواژه‌ها، چکیده، دسترسی به متن کامل، تحلیل محتوایی مقاله و نظر خبرگان، مقالات نامرتبط حذف شدند. درنهایت، 38 مقاله علمی به زبان انگلیسی به‌عنوان منابع نهایی برای تحلیل کیفی انتخاب گردید. فرایند تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Atlas.ti و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفت. همچنین به‌منظور اعتبارسنجی و ارتقاء روایی یافته‌ها، نظرات پنج نفر از خبرگان موضوعی در فرایند کدگذاری لحاظ شد.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش شامل 212 کد اولیه بود که در 26 مقوله دسته‌بندی و در چهار بُعد (اکولوژیک، اجتماعی، اقتصادی و فضایی) و یک مؤلفه (اجتماعی- فضایی) مفهوم‌سازی شد. بررسی توزیع مقالات ازنظر بازه زمانی نشان داد اولین مقالات در سال 2007 منتشر شد و تا سال 2014 راکد بود و پس‌ازآن و تاکنون روندی افزایشی داشته است. ازنظر توزیع موضوعی، مقالات به ترتیب در حوزه‌های اجتماعی، فضایی و اقتصادی منتشر شده‌اند.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد، کارآفرینی روستایی به‌عنوان یک محرک اقتصادی در جوامع روستایی، به‌شدت تحت تأثیر عوامل فضایی قرار دارد. مطالعات صورت‌گرفته در حوزه کارآفرینی روستایی از سیر تحول مفهومی ادبیات فضا متأثر بوده و هم‌زمان با تحول مفهومی این گفتمان مؤلفه‌های مطرح‌شده در حوزه کارآفرینی روستایی نیز تغییر یافته و از یک دیدگاه سنتی به سمت مفهوم اجتماعی– فضایی تغییر یافته است. برخاسته از یافته‌های پژوهش، فضا به‌عنوان بستر تعاملات اجتماعی عمل می‌کند و بر شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی و فضایی که بر توسعه کارآفرینی روستایی تأثیر می‌گذارند، نقش مهمی دارد. بنابراین با توسعه ادبیات فضا، بررسی مؤلفه‌های فضایی مؤثر بر توسعه کارآفرینی در ادبیات مختلف باید به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی در سیاست‌گذاری‌های توسعه‌ای کارآفرینی روستایی مورد توجه و تأکید باشد. https://serd.khu.ac.ir/article_10612.html هدف: گردشگری خلاق به عنوان جزئی از صنعت عظیم گردشگری می‌تواند نقش عمده‌ای در توانمندسازی مردم محلی و تنوع‌بخشی به رشد اقتصادی و هم‌چنین خلق فرصت‌های شغلی جدید در فضاهای روستایی در ارتباط با کارآفرینی پایدار روستایی و سایر بخش‌های اقتصادی ایفا کند؛ از همین رو پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل کلیدی و پیشران‌های اثرگذار گردشگری خلاق بر توسعه کارآفرینی پایدار روستایی انجام شده است.روش پژوهش: روش پژوهش بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی – تحلیلی با رویکرد آینده‌پژوهی است روش جمع‌آوری اطلاعات به روش اسنادی (کتابخانه‌ای، مجلات علمی) و میدانی (پرسشنامه) بوده است. جهت استخراج پیشران‌های کلیدی پرسشنامه در پنج بعد شامل اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، زیست‌محیطی، کالبدی و نهادی- سازمانی تهیه و در بین اعضای جامعه نمونه توزیع و تکمیل گردید جامعه نمونه این پژوهش را 25 نفر از کارشناسان و متخصصان تشکیل می‌دهد. جهت اعتباربخشی، روایی و پایایی پرسشنامه از نظرات اساتید دانشگاه استفاده گردید. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و تحلیل ساختاری تأثیرگذاری هر یک از شاخص‌های مؤثر بر امنیت غذایی از نرم‌افزار (MICMAC) استفاده‌شده است.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داده است که در بین 91 عامل مورد بررسی در پنج بعد 20 عامل کلیدی شامل تقویت همکاری‌های بین‌نسلی (39)، آگاهی عمومی از ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی (38)، ایجاد حس هویت و افتخار محلی (36)، احیای هنرها و صنایع‌دستی (35)، کاهش وابستگی اقتصادی به کشاورزی (49)، ایجاد فرصت‌های جدید صادراتی (49)، تقویت بازارهای محلی (48)، افزایش اشتغال زنان (47)، آگاهی زیست‌محیطی گردشگران (48)، تشویق کسب‌وکارهای سبز (47)، احیای گونه‌های بومی (46)، توسعه کشاورزی پایدار (44)، ایجاد کمپینگ‌های طبیعی (49)، توسعه مراکز فرهنگی–گردشگری (48)، بهبود حمل‌ونقل عمومی (47)، ایجاد مراکز اطلاعات گردشگری (41)، ایجاد بانک اطلاعاتی کارآفرینان (46)، افزایش شفافیت مالی (42)، تسهیل صدور مجوزها (39) و ایجاد نظام ارزیابی کسب‌وکارهای گردشگری (33) به عنوان پیشران‌های کلیدی شناخته‌شده اند.نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گردشگری خلاق پتانسیل ایفای نقش مؤثر در مسیر توسعه کارآفرینی پایدار روستایی را دارد. نتایج تحلیل ساختاری بیانگر آن است که با تقویت همکاری‌های اجتماعی، احیای صنایع‌دستی، کاهش وابستگی به کشاورزی و ایجاد فرصت‌های نوین اقتصادی، نقش مهمی در توسعه کارآفرینی پایدار روستایی دارد. ابعاد فرهنگی، اقتصادی و زیست‌محیطی به‌طور هم‌زمان در پایداری کسب‌وکارهای روستایی مؤثرند. بنابراین، حمایت از فعالیت‌های خلاق، توسعه زیرساخت‌های فرهنگی و تسهیل سیاست‌های نهادی می‌تواند مسیر تحقق توسعه پایدار روستایی مبتنی بر گردشگری خلاق را هموار سازد. https://serd.khu.ac.ir/article_10613.html هدف: امروزه اشتغال پایدار به عنوان یکی از معیارهای اساسی در ارزیابی کیفیت زندگی و توانمندی‌های، به‌ویژه برای افراد دارای معلولیت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که اشتغال نه تنها به تأمین نیازهای اقتصادی آنان کمک می‌کند؛ بلکه به بهبود خودباوری، مشارکت اجتماعی و کاهش آسیب‌های اجتماعی مرتبط با ناتوانی نیز می‌انجامد. استان کرمانشاه با ویژگی‌های جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی خاص خود، چالش‌ها و فرصت‌های منحصر به فردی را در زمینه اشتغال افراد دارای معلولیت ارائه می‌دهد؛ از یک‌سو، وجود فرهنگ‌های محلی و سنتی ممکن است بر نگرش‌ها نسبت به توانمندی‌های این افراد تأثیرگذار باشد و از سوی دیگر، پتانسیل‌های اقتصادی موجود در استان می‌تواند بستری را برای ایجاد فرصت‌های شغلی فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوهای موفق اشتغال پایدار افراد دارای معلولیت در برنامه توان‌بخشی مبتنی بر جامعه در استان کرمانشاه انجام شد.روش پژوهش: پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته و از نوع اکتشافی است. در بخش کیفی از روش تحلیل محتوای استقرایی استفاده شد و در بخش کمّی از روش ساختاری تفسیری با تکنیک ISM-DEMATEL یکپارچه بهره گرفته شد. جامعه مورد مطالعه پژوهش را خبرگان دانشگاهی، کارشناسان بهزیستی و سازمان‌های ذی‌ربط که به‌طور مستقیم با امر اشتغال افراد معلول در ارتباط هستند و افراد معلول تشکیل داد. در بخش کیفی، نمونه‌گیری به‌روش هدفمند و از نوع گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در بخش کمّی تعداد 25 خبره از جامعه بخش کیفی به‌صورت هدفمند و دردسترس انتخاب شدند. داده‌ها از طریق بررسی مطالعات ثانویه، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، گروه‌های کانونی و پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری شدند.یافته‌ها: بخش کیفی، نشان داد که مقولات شبکه‌سازی و بازارسازی برای محصولات، پایدارسازی و بهبود مستمر طرح، اجرای مشاوره شغلی بر اساس نوع معلولیت و اقلیم، ظرفیت‌سازی روانی و توانمندسازی مهارتی، حمایت مالی و زیرساختی، شناسایی متقاضیان و افراد مستعد اشتغال‌آفرینی، عوامل مؤثر بر ایجاد الگوی اشتغال پایدار برای معلولان هستند. بخش کمّی نشان داد که در گام نخست شناسایی متقاضیان و افراد مستعد اشتغال‌آفرینی، گام دوم اجرای مشاوره شغلی بر اساس نوع معلولیت و اقلیم، گام سوم ظرفیت‌سازی روانی و توانمندسازی مهارتی و حمایت مالی و زیرساختی، و گام چهارم شبکه‌سازی و بازارسازی برای محصولات، راهبری و بهبود مستمر کسب‌وکار در نظر گرفته شد.نتیجه‌گیری: دستیابی به اشتغال پایدار معلولان در مناطق روستایی مستلزم یک فرایند مرحله‌ای و منسجم است که در قالب چهار گام راهبردی قابل تحقق می‌باشد: شناسایی دقیق افراد مستعد، ارائه مشاوره شغلی متناسب با نوع معلولیت و شرایط اقلیمی، توانمندسازی روانی– مهارتی همراه با حمایت مالی و زیرساختی و در نهایت، شبکه‌سازی، بازارسازی و راهبری کسب‌وکار. این توالی علّی و ساختاری بیانگر آن است که پایداری اشتغال تنها زمانی حاصل می‌شود که مراحل هدایت، توانمندسازی و تثبیت شغلی به‌صورت یک چرخه پیوسته اجرا شود. الگوی ارائه‌شده، همراه با پیشنهادهای کاربردی پژوهش در حوزه شناسایی، تقویت مهارت‌ها و توسعه الگوهای متنوع کسب‌وکار، می‌تواند به‌عنوان چارچوبی مؤثر برای سیاست‌گذاری اشتغال معلولان در برنامه توان‌بخشی مبتنی بر جامعه در استان کرمانشاه به‌کار گرفته شود. https://serd.khu.ac.ir/article_10614.html هدف: : در سال‌های اخیر، رضایت کاربران از اقامتگاه‌های بوم‌گردی به یکی از مؤلفه‌های کلیدی موفقیت در صنعت گردشگری تبدیل شده‌است. با توجه به رشد پلتفرم‌های آنلاین مانند جاباما و افزایش رقابت در این حوزه، نیاز به تحلیل داده‌محور برای شناسایی عوامل مؤثر بر رضایت کاربران حساس می‌شود. نبودِ مطالعات جامع با رویکردهای پیشرفته یادگیری ماشین در زمینه بوم‌گردی ایران، ضرورت پژوهش حاضر را برجسته می‌سازد. اقتصاد اشتراکی و پلتفرم‌های اقامتی مانند جاباما، تجربه کاربران را متحول کرده و بر اهمیت تحلیل داده‌محور تأکید دارند. مطالعات پیشین نشان داده‌اند که عواملی مانند کیفیت خدمات، نظافت، و ارزش در برابر قیمت بر رضایت کاربران تأثیر دارند. با این حال، ویژگی‌های فرهنگی و بومی اقامتگاه‌های بوم‌گردی ایران نیازمند بررسی‌های خاص و بومی است.روش پژوهش: در این پژوهش، داده‌های ۱۱۲۳ اقامتگاه بوم‌گردی از پلتفرم جاباما با استفاده از زبان برنامه‌نویسی Python و کتابخانه Selenium استخراج شد. متغیرهای مستقل شامل کیفیت اطلاعات، نظافت، ارزش در برابر قیمت، نحوه پذیرش، میزبانی، و موقعیت مکانی بودند و امتیاز رضایت کاربران به‌عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شد. مدل‌سازی با استفاده از الگوریتم‌های رگرسیونی شامل رگرسیون خطی، درخت تصمیم، جنگل تصادفی، گرادیان تقویتی، و ماشین‌بُردار پشتیبان (SVR) با کرنل RBF انجام شد. عملکرد مدل‌ها با معیارهای میانگین مربعات خطا (MSE)، ضریب تعیین (R²)، و اعتبارسنجی متقاطع ۵-تایی ارزیابی گردید.یافته‌ها: نتایج نشان داد که مدل‌های جنگل تصادفی و گرادیان تقویتی با R² بالای 0/86 و MSE کمتر از 0/012 بهترین عملکرد را داشتند. تحلیل اهمیت ویژگی‌ها حاکی از آن بود که کیفیت اطلاعات (با ضریب اهمیت 0/442)، نظافت، و ارزش در برابر قیمت مهم‌ترین عوامل مؤثر بر رضایت کاربران هستند. مدل درخت تصمیم، قواعد تفسیرپذیری را ارائه کرد که نشان‌دهنده نقش کلیدی کیفیت اطلاعات در گره ریشه و تأثیر نظافت و ارزش در برابر قیمت در مراحل بعدی بود. علاوه بر این، تحلیل پراکندگی فضایی اقامتگاه‌ها نشان داد که بیشترین تمرکز واحدهای بوم‌گردی در استان‌های مرکزی مانند اصفهان، فارس و یزد قرار دارد، در حالی که استان‌های البرز، قم، سمنان و خراسان جنوبی دارای کمترین تعداد اقامتگاه هستند.نتیجه‌گیری: این یافته‌ها بر اهمیت عوامل کیفی قابل بهبود تأکید دارند و چارچوبی علمی و کاربردی برای بهینه‌سازی خدمات بوم‌گردی و افزایش رضایت کاربران فراهم می‌کنند. به‌کارگیری این چارچوب می‌تواند مسیر توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی را در آینده هدایت کرده و زمینه را برای طراحی راهکارهای هوشمند مبتنی بر یادگیری ماشین در بهبود تجربه کاربران فراهم سازد. https://serd.khu.ac.ir/article_11761.html هدف: انقباض روستایی به عنوان یک پدیده نوظهور در سکونتگاه‌های روستایی کشورهای در حال توسعه شدت گرفته است. هدف این پژوهش تحلیل پدیده انقباض روستایی با تأکید بر نقش کالایی‌شدن فضا و مهاجرت است.روش پژوهش: این پژوهش از نظر روش تحقیق، پیمایشی مبتنی بر مشاهدات میدانی و اسنادی است. روش تعیین حجم نمونه در پرسشنامه متخصصان در ارتباط با عوامل کالایی‌شدن فضا و پرسشنامه روستاییان در ارتباط با عوامل مؤثر بر مهاجرت، اشباع نظری بوده‌است. با توجه به مشخص نبودن جمعیت مهاجرت‌کننده از روستاها، تعداد ۶۰ پرسشنامه توزیع و تکمیل شد. حجم نمونه برای متخصصان برابر با ده نفر بود. روش نمونه‌گیری در هر دو بخش پرسشنامه متخصصان و پرسشنامه روستاییان روش نمونه‌گیری غیراحتمالی (هدفمند) بوده‌است. برای تجزیه و تحلیل داده‌های پرسشنامه، از آزمون تی تک‌نمونه‌ای در نرم‌افزار SPSS استفاده شد.یافته‌ها: بر اساس نمره میانگین، مهم‌ترین عوامل مؤثر در مهاجرت روستاییان به ترتیب عواملی همچون عملکرد ناکارآمد مسئولان شهر (4/77)، فقر خانواده (4/72) و نابرابری در امکانات و خدمات میان این روستاها با مرکز استان و سایر شهرهای مقصد (4/70) و ... است. بر اساس مدل دنپ، مهم‌ترین عوامل مؤثر در کالایی‌شدن فضای روستا در ارتباط با پدیده انقباض شهری به ترتیب عواملی همچون تخریب چشم‌اندازهای طبیعی (0/0050)، احساس بیگانگی با فضا (0/0047)، تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی (0/0045)، احساس خصوصی‌شدن فضا (0/0044)، بیکاری در روستا (0/0042) و ... است.نتیجه‌گیری: انقباض روستایی در سقز، قربانی منطق کالایی‌سازی فضا توسط سرمایه‌داری نئولیبرال و ناکارآمدی حاکمیت محلی است. مهاجرت، عامل مهم این فرآیند است که خود به چرخهء معیوب انقباض دامن می‌زند. https://serd.khu.ac.ir/article_10615.html هدف: توسعه فعالیت‌های کارآفرینانه در محیط‌های روستایی، به‌عنوان یکی از راهکارهای مؤثر تحقق توسعه پایدار، مستلزم فراهم بودن عناصر محیطی مناسب و برخورداری روستاییان از ویژگی‌های فردی و روانی لازم برای کارآفرینی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات تنوع‌بخشی اقتصادی بر وضعیت عناصر محیطی و مشخصه‌های فردی مؤثر بر کارآفرینی روستاییان در شهرستان مریوان انجام شده‌است.روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی تحلیلی مبتنی بر رویکرد مقایسه‌ای است. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوار در دو گروه روستاهای برخوردار و فاقد تنوع اقتصادی است. روستاهای هدف با بهره‌گیری از نظر کارشناسان محلی و شاخص‌های ده‌گانه شناسایی شدند. نمونه‌گیری به‌صورت قرعه‌کشی در سطح روستا و تصادفی ساده در میان سرپرستان خانوار انجام گرفت. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای گروه برخوردار ۳۶۰ نفر و برای گروه غیربرخوردار ۱۴۵ نفر تعیین گردید. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های طبقه‌بندی‌شده شامل ۳۱ متغیر فردی و ۴۳ متغیر محیطی جمع‌آوری شد. روایی ابزار با روش دلفی و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰٫۷۰ برای عوامل فردی و ۰٫۷۴ برای عوامل محیطی) تأیید گردید. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون تی مستقل، همبستگی و تحلیل مسیر انجام شد.یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که تنوع‌بخشی اقتصادی تفاوت معناداری در وضعیت عناصر محیطی و مشخصه‌های فردی مؤثر بر کارآفرینی میان دو گروه روستایی ایجاد کرده‌است. میانگین شاخص‌های فردی در روستاهای برخوردار از تنوع اقتصادی برابر ۳٫۲۴ و در روستاهای غیربرخوردار برابر ۲٫۵۹ محاسبه گردید. میانگین عوامل محیطی نیز در گروه برخوردار ۳٫۵۴ و در گروه غیربرخوردار ۲٫۶۰ به‌دست آمد. بر اساس تحلیل مسیر، در میان عوامل محیطی، شاخص اقتصادی با بار کلی ۰٫۵۱۱ بیشترین تأثیر را در بهبود وضعیت کارآفرینی روستاها داشته است. در میان ویژگی‌های فردی نیز شاخص انگیزه با بار کلی ۰٫۴۰۷ بیشترین تأثیر مستقیم و غیرمستقیم را بر سایر شاخص‌ها نشان داده‌است. همچنین همبستگی مثبت و معناداری (۰٫۴۳۶) میان عوامل فردی و محیطی مشاهده گردید.نتیجه‌گیری: تنوع‌بخشی اقتصادی توانسته است همزمان ساختارهای محیطی و ویژگی‌های فردی روستاییان را دگرگون سازد و تفاوت معناداری میان دو گروه روستایی ایجاد کند. شاخص اقتصادی (در میان عوامل محیطی) و شاخص انگیزه (در میان ویژگی‌های فردی) بیشترین تأثیر را در بهبود وضعیت کارآفرینی روستاها داشته‌اند. بنابراین به سیاست‌گذاران توصیه می‌شود با تمرکز بر تقویت انگیزه و مهارت‌های فردی روستاییان و همزمان توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و نهادی در مناطق کمتر برخوردار، راهبرد تنوع‌بخشی به اقتصاد روستایی را در برنامه‌های توسعه عملیاتی سازند. https://serd.khu.ac.ir/article_10616.html هدف: هدف اصلی این پژوهش شناسایی، اولویت‌بندی و تحلیل چالش‌ها و مسائل- مشکلات کشاورزی و منابع طبیعی در حوضه رودخانه اترک‌سفلی با تمرکز بر منطقه چات شهرستان گنبدکاووس بوده‌است. پژوهش با تکیه بر دیدگاه نخبگان، کارشناسان و ذی‌نفعان محلی، تلاش دارد روابط علّی میان عوامل انسانی و طبیعی مؤثر بر این چالش‌ها را تبیین کرده و زمینه تصمیم‌سازی آگاهانه برای مدیریت پایدار منابع را فراهم آورد.روش پژوهش: این پژوهش از نظر ماهیت کمّی و از نظر هدف کاربردی است. داده‌ها از طریق بررسی اسناد بالادستی و پرسشنامه تخصصی مبتنی بر طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت گردآوری شده‌اند. پایایی ابزار پژوهش با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ارزیابی شد. برای اولویت‌بندی مسائل و مشکلات از آزمون ناپارامتریک فریدمن استفاده شد و به‌منظور تحلیل روابط علّی میان نیروهای محرک، فشارها، وضعیت‌ها، اثرات و پاسخ‌ها، مدل مفهومی DPSIR به‌عنوان چارچوب تحلیلی پژوهش به‌کار گرفته شد.یافته‌ها: در حوزه مخاطرات محیطی، "افزایش دمای منطقه و تغییر الگوی بارندگی ناشی از تغییرات اقلیمی" با میانگین رتبه 13/98 به‌عنوان مهم‌ترین چالش شناسایی شد. در حوزه مشکلات ‌محیط‌زیستی، "نبود نظارت مؤثر بر عملیات صنعتی و کشاورزی و بروز آلودگی‌های غیرقابل جبران محیط‌زیست" با میانگین رتبه 14/53 بالاترین اولویت را به خود اختصاص داد. در حوزه کشاورزی و منابع‌ طبیعی، "افزایش قیمت نهاده‌های کشاورزی مانند بذر و کود" و "نبود سیستم‌های مؤثر مدیریت پسماند" هر دو با میانگین رتبه 14/19 به‌عنوان مهم‌ترین مشکلات شناسایی شدند. نتایج آزمون فریدمن نشان داد که تفاوت معناداری میان اولویت مسائل و مشکلات در هر سه حوزه وجود دارد (Sig =0.000). تحلیل نتایج در قالب مدل DPSIR نشان داد که نیروهای محرک اجتماعی، اقتصادی و حاکمیتی نقش غالبی در شکل‌گیری این مشکلات دارند.نتیجه‌گیری: چالش‌های کشاورزی و منابع‌ طبیعی حوضه رودخانه اترک‌سفلی ماهیتی چندبُعدی، پیچیده و به‌هم‌پیوسته دارند و تداوم روندهای فعلی بهره‌برداری، پایداری اکولوژیکی و اقتصادی منطقه را با تهدید جدی روبرو می‌سازد. بنابراین، اتخاذ رویکردی جامع و یکپارچه در مدیریت منابع آب و خاک، تقویت هماهنگی نهادی، توسعه سیستم‌های نوین آبیاری، ارتقای نظارت محیط‌زیستی و مشارکت فعال جوامع محلی، از الزامات اساسی برای بهبود وضعیت کشاورزی، حفاظت از منابع ‌طبیعی و افزایش تاب‌آوری معیشتی و محیط‌زیستی در اترک‌سفلی است. https://serd.khu.ac.ir/article_10617.html هدف: پرورش طیور بومی در روستاها موجب کارآفرینی و اشتغال برای زنان روستائی، تأمین پروتئین مورد نیاز، بهبود درآمد و توسعۀ روستایی پایدار خواهد شد. علی‌رغم فواید طیور بومی، استقبال از این فعالیت روستایی چندان مورد توجه قرار نگرفته‌است. بنابراین شناسایی عوامل مؤثر بر پرورش طیور بومی در بین روستائیان استان مازندران می‎تواند زمینه‎های بهبود تمایل روستائیان به انجام این فعالیت بومی را فراهم کند.روش پژوهش: پژوهش حاضر، کمّی و توصیفی- پیمایشی است. جامعۀ آماری کل بهره­برداران طیور بومی در استان مازندران به تعداد 64725 نفر هستند. برای انتخاب افراد نمونه از روش نمونه­گیری چندمرحله­ای استفاده شد. 382 نفر از بهره­برداران طیور بومی به­صورت تصادفی به­عنوان نمونه انتخاب شدند. داده­های مورد نیاز از طریق پرسشنامۀ محقق­ساخته جمع­آوری شد. روایی پرسشنامه با نظرخواهی از کارشناسان و پایایی با محاسبۀ ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد.یافته‌ها: عوامل فردی- حرفه‎ای و عوامل اجتماعی- محیطی 73 درصد از تغییرات درک مفیدبودن و 36 درصد از تغییرات درک آسانی کاربرد را تبیین می‎کنند. درک مفیدبودن، نگرش، هنجار ذهنی و کنترل رفتاری درک‌شده در مجموع 74 درصد از تغییرات قصد رفتاری و کنترل رفتاری درک‌شده و قصد رفتاری نیز حدود 64 درصد از تغییرات رفتار پرورش طیور بومی را تبیین می‎کنند.نتیجه‌گیری: جوهرۀ اصلی مدل پیشنهادی در تمایل رفتاری بر بروز رفتار است اما کنترل رفتاری درک‌شده نیز متغیر مهمی است که در کنار قصد رفتاری حتی با شدت بیشتری نیز پرورش طیور بومی را تحت تأثیر قرار می‎دهد. افزایش قدرت ریسک‎پذیری تولیدکنندگان، ارتقای دانش و مهارت تولیدکنندگان، آگاهی‎رسانی عمومی برای مصرف طیور بومی، گسترش تعاونی تولیدکنندگان طیور بومی و عرضۀ وام‎های بانکی کم‎بهره و هدفمند از جمله پیشنهادهای توسعۀ پرورش طیور بومی در استان مازندران است.