پریسا نوری درزیکلایی، فاطمه رزاقی بورخانی، علی اکبر براتی، طاهر عزیزی خالخیلی،
دوره ۱۳، شماره ۴۹ - ( ۹-۱۴۰۳ )
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین مدل بهبود کارایی پیوند آب، انرژی و غذا در سطح مزارع برنج شهرستان ساری انجام گرفتهاست.
روش پژوهش: این تحقیق نوعی مطالعه پیمایشی بود که بر اساس رویکرد کمی انجام شد و از نظر هدف در گروه مطالعات کاربردی قرار میگیرد. جامعه آماری تحقیق شامل ۲۵۵۹۰ نفر از شالیکاران شهرستان ساری بود. حجم نمونه با استفاده از نرمافزار G-Power معادل ۱۷۰ نفر برآورد شد. نمونهگیری به روش طبقهای چندمرحلهای با انتساب متناسب انجام شد. ابزار جمعآوری دادهها پرسشنامه محقق ساخته بود. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط متخصصان و پایایی ابزار تحقیق با شاخص آلفای کرونباخ انجام شد. برای تحلیل دادهها از روش تحلیل پوششی دادهها استفاده شد.
یافتهها: یافتههای این مطالعه نشان داد که بهطورکلی، شاخص کارایی پیوند در میان واحدهای مورد مطالعه ۱۹۸/۰ است که حاکی از وضعیت بسیار نامناسب کارایی پیوند آب، انرژی و غذا در فرآیند تولید محصول برنج است. بر اساس این شاخص، وضعیت کارایی پیوند در میان ۷۰ درصد از واحدهای مورد مطالعه در حد بسیار نامناسب بوده است. همچنین واحدهای دارای مقیاس کوچکتر از کارایی پیوند پایینتری برخوردار هستند. به عبارت دیگر بین شاخص کارایی پیوند با اندازه واحد بهرهبرداری همبستگی مثبت و معنیداری وجود دارد.
نتیجهگیری: این مطالعه نشان داد که شاخص کارایی پیوند آب، انرژی و غذا در میان واحدهای مورد مطالعه از وضعیت بسیار نامناسب برخوردار است. این بدان مفهوم است که فرآیند تولید محصول برنج در استان مازندران از نظر مصرف آب و انرژی وضعیت نامطلوبی دارد. به عبارت دیگر میزان تولید محصول در ازای مقدار آب و انرژی مصرفی در حد نامطلوب بود، هدر رفت منابع آب و انرژی در این نظام تولید بالا بوده و نیازمند بهینهسازی است. برای بهینهسازی مصرف منابع آب و انرژی با هدف بهبود شاخص کارایی پیوند میبایست میزان مصرف آب و انرژی کاهش یابد، بدون آنکه به تولید محصول و در نتیجه آن امنیت غذایی آسیبی وارد گردد. در این خصوص توجه به تفاوتهای منطقهای و الگوی کشت مناسب منطقه در شرق، غرب و مرکز و ضرورت پهنهبندی کشاورزی منطقه از نظر نوع اقلیم و شرایط آب و هوایی در استان حائز اهمیت است. در همین خصوص، پیگیری برنامهریزی ترویجی- آموزشی برای بهبود عملیات مدیریت مزرعه با معرفی مزارع نمونه و کارا به سایر افراد از طریق مزارع نمایشی، سایت الگویی و مدرسه مزرعه کشاورز، پیشنهاد میشود.