fa تحلیل اثرات عملکرد اقتصادی-اجتماعی روستا-شهرها بر توسعۀ منطقه ای مورد: استان مرکزی تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">هدف پژوهش حاضر تحلیل نظام شهری استان مرکزی طی سال&shy;های</span> 1355 تا 1395&nbsp; و&nbsp; شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه شهرهای کوچک و روستا-شهرها است. این </span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">پژوهش به شیوۀ </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">تحلیلی انجام‌شده و از سنت&shy;های روش پژوهش کمی </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">بهره برده است</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">. برای تحلیل نظام شهری از شاخص&shy;های نخست شهری، شاخص توزیع متعادل(آنتروپی) و شاخص تمرکز هرفیندال، توزیع جهت&shy;دار و</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">تراکم فضایی کرنل استفاده شده است. برای شناسایی عوامل مؤثر بر توسعۀ منطقه&shy;ای با رویکرد تقویت روستا-شهرها، </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">از نظرات نخبگان و متخصصان در قالب روش دلفی و 23 پرسشنامه استفاده شده&nbsp; است. پرسشنامه مذکور در راستای ابعاد فضایی و غیر فضایی و مؤلفه‌های چهارگانه مربوط، شامل </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">سیاست‌گذاری و قوانین</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">،&nbsp; </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اقتصادی </span></span></strong><strong><span style="font-family:Sakkal Majalla;"><span style="font-size:12.0pt;">&ndash;</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> فعالیتی</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اجتماعی و فرهنگی</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، و درنهایت </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">کالبدی و ارتباطی</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و 26 معیار مربوط تدوین شده است. به‌منظور اولویت&shy;بندی مؤلفه‌ها و معیارها، از مدل ویکور و </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">همچنین برای شناسایی عوامل نهایی و زیرمعیارهای مربوطه از آزمون تحلیل عاملی استفاده شد</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">. نتایج پژوهش حاکی از آن است که </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">تمرکز فزایندۀ جمعیت شهری در دو شهر اراک و ساوه و </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">کثرت روستا-شهرها (28 شهر از 33 شهر استان)، </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">از ویژگی&shy;های اصلی نظام شهری استان مرکزی است، اما </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">این وضعیت طی سال&shy;های 1375 تا 1395 به دلیل جمعیت&shy;پذیری شهرهای دوم، سوم و چهارم استان، تا حدودی به سمت عدم&shy;تمرکز گرایش یافته و به لحاظ توزیع فضایی، جابه&shy;جایی جمعیت به سمت شمال و جنوب شرقی استان بوده است. همچنین بر اساس نتایج مدل ویکور، مؤلفۀ &quot;</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">سیاست‌گذاری و قوانین&quot; به‌عنوان مهم‌ترین و تأثیرگذارترین عامل بر</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> تقویت روستا-شهرها و توسعۀ منطقه&shy;ای استان شناسایی‌شده و مؤلفه‌های &quot;</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">کالبدی و ارتباطی&quot;، &quot;اقتصادی-فعالیتی&quot; و در نهایت مؤلفۀ &quot;اجتماعی-فرهنگی&quot;، در اولویت بعدی قرار دارند. در نهایت نتایج آزمون تحلیل عاملی نشان داد که معیارها در هشت عامل اصلی دسته&shy;بندی شدند که 84.63 کل واریانس تجمعی را شامل می&shy;شوند و در بین این عوامل، عامل نخست با زیرمعیارهای قانون‌گذاری و اقتصادی، از اهمیت ویژه‌ای در توسعۀ روستا-شهرها برخوردار هستند.</span></span></strong></div> نظام شهری, توسعه روستا - شهر, کارکرد روستا-شهر, توسعۀ منطقه ای, استان مرکزی 165 188 http://serd.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-265&slc_lang=fa&sid=1 احمد زنگانه Zanganeh45@yahoo.com 10031947532846005034 10031947532846005034 Yes استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران تاج الدین کرمی 10031947532846005035 10031947532846005035 No استادیار و جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران حمیدرضا تلخابی 10031947532846005036 10031947532846005036 No دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران محسن یوسفی فشکی 10031947532846005037 10031947532846005037 No کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران